Bác sĩ Tiết niệu cảnh báo mức độ nguy hiểm khi vi khuẩn tiết niệu đã xâm nhập vào máu gây sốt cao, rét run và nguy cơ sốc nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng.
Trong đêm trực cách đây không lâu, tôi tiếp nhận một bệnh nhân nữ nhập viện trong tình trạng môi tím tái, người run cầm cập dù đang đắp hai lớp chăn dày. Người nhà hốt hoảng bảo: “Cô ấy mới bị tiểu buốt vài ngày, tưởng uống nước lá là khỏi, ai ngờ chiều nay bắt đầu sốt sình sịch rồi run lên như thế này”.
Kiểm tra nhanh, huyết áp của bệnh nhân bắt đầu tụt. Đây là một kịch bản mà bất kỳ bác sĩ Ngoại Tiết niệu nào cũng lo sợ: Khi vi khuẩn tiết niệu đã xâm nhập vào máu. Từ một đợt viêm bàng quang tưởng chừng đơn giản, vi khuẩn đã vượt qua hàng rào bảo vệ, tấn công vào hệ tuần hoàn và đẩy bệnh nhân vào ranh giới của sốc nhiễm khuẩn.
Tại sao “chuyện nhỏ” ở đường tiểu lại thành “chuyện lớn” ở trong máu?
Hệ tiết niệu của chúng ta vốn là một dòng chảy một chiều từ trên xuống dưới để tống xuất chất thải. Tuy nhiên, khi có sự bít tắc (như sỏi) hoặc khi cơ thể suy yếu (đặc biệt là phụ nữ sau sinh), vi khuẩn sẽ tận dụng cơ hội để đi ngược dòng.
Ban đầu, chúng chỉ gây viêm tại chỗ ở bàng quang. Nhưng nếu không được kìm hãm bằng kháng sinh đúng liều, vi khuẩn sẽ “ăn” sâu vào lớp niêm mạc, xuyên qua các mạch máu nhỏ tại thận để đi vào đại tuần hoàn. Theo các hướng dẫn của EAU (Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu), tình trạng nhiễm khuẩn huyết có nguồn gốc từ đường tiết niệu (Urosepsis) chiếm khoảng 25% các ca nhiễm khuẩn huyết nói chung. Đây là con số không hề nhỏ và nó cho thấy tốc độ tàn phá của vi khuẩn khi đã “bắt được mạch máu”.
Cơn rét run: Tiếng chuông báo động cuối cùng
Nhiều người lầm tưởng rét run là do cảm lạnh. Thực tế lâm sàng, trong nhiễm trùng tiết niệu, rét run là dấu hiệu cho thấy một lượng lớn vi khuẩn và độc tố của chúng đang ồ ạt phóng thích vào máu. Cơ thể phản ứng bằng cách co mạch ngoại vi và rung cơ để sinh nhiệt, đẩy nhiệt độ cơ thể lên mức 39-40°C. Khi thấy dấu hiệu này, bạn không còn thời gian để chần chừ tại nhà nữa.
Những đối tượng dễ bị “vi khuẩn tấn công” nhất
Trong 18 năm điều trị, tôi nhận thấy có những nhóm bệnh nhân cực kỳ nhạy cảm với biến chứng này:
-
Phụ nữ sau sinh: Hệ miễn dịch suy giảm, cộng với những tổn thương vùng tầng sinh môn tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Nhiều chị em bị viêm đường tiết niệu tái phát sau sinh nhưng vì ngại đi khám nên tự ý mua thuốc, tạo cơ hội cho vi khuẩn kháng thuốc và xâm nhập sâu hơn.
-
Người có bất thường về giải phẫu: Những trường hợp có cấu trúc vùng kín phức tạp, niêm mạc phì đại hoặc biến dạng hậu sản. Việc phân biệt phì đại môi bé và cấu tạo tự nhiên không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ mà còn giúp bác sĩ tiên lượng nguy cơ tích tụ vi khuẩn gây nhiễm trùng ngược dòng.
-
Bệnh nhân có sỏi tiết niệu: Sỏi giống như một “pháo đài” bảo vệ vi khuẩn khỏi tác động của kháng sinh.
Nhận diện sớm trước khi quá muộn
Nếu bạn đang có các triệu chứng tiểu buốt, tiểu rắt mà xuất hiện thêm các dấu hiệu sau, hãy vào viện cấp cứu ngay:
-
Sốt cao đột ngột (trên 38.5°C): Thường kèm theo những cơn rét run kéo dài 15-30 phút.
-
Đau vùng thắt lưng một bên: Dấu hiệu vi khuẩn đã tấn công vào nhu mô thận (viêm đài bể thận).
-
Mệt mỏi, lờ đờ, khó thở: Dấu hiệu độc tố vi khuẩn bắt đầu ảnh hưởng đến các cơ quan khác như phổi và não.
-
Tiểu ít hoặc vô niệu: Thận bắt đầu có dấu hiệu suy giảm chức năng do nhiễm trùng quá nặng.
Trên thực tế, tôi đã gặp những bệnh nhân nam giới dù khỏe mạnh nhưng vì chủ quan với chứng viêm tiền liệt tuyến mà dẫn đến nhiễm trùng máu chỉ sau 2 ngày sốt cao. Vi khuẩn không phân biệt giới tính, nó chỉ chọn nơi nào có hàng rào bảo vệ yếu nhất để tấn công.
Góc nhìn chuyên môn: Tại bệnh viện, chúng tôi làm gì?
Khi một bệnh nhân nghi ngờ vi khuẩn tiết niệu đã xâm nhập vào máu, chúng tôi không chỉ đơn thuần là kê đơn thuốc. Phác đồ điều trị lúc này cực kỳ khắt khe theo guideline của AUA (Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ):
-
Cấy máu và cấy nước tiểu: Đây là việc bắt buộc để định danh chính xác “kẻ thù” và tìm ra loại kháng sinh hiệu quả nhất (kháng sinh đồ).
-
Hồi sức dịch: Truyền dịch tĩnh mạch để duy trì huyết áp và bảo vệ chức năng thận khỏi độc tố.
-
Kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch: Chúng tôi phải chạy đua với thời gian, sử dụng kháng sinh mạnh nhất ngay từ đầu trước khi có kết quả cấy máu.
-
Kiểm soát nguồn nhiễm: Nếu có sỏi gây tắc nghẽn hoặc áp xe, chúng tôi phải can thiệp ngoại khoa ngay để dẫn lưu mủ, nếu không kháng sinh sẽ không thể thẩm thấu vào ổ bệnh.
Sai lầm thường gặp và cách phòng ngừa từ sớm
Đau lòng nhất là những ca bệnh phải nằm hồi sức tích cực (ICU) chỉ vì những sai lầm có thể phòng tránh được:
-
Dùng kháng sinh “mách tay”: Uống vài viên thuốc thấy đỡ sốt rồi thôi. Điều này chỉ làm vi khuẩn tạm thời lắng xuống nhưng thực tế chúng đang trốn vào máu.
-
Vệ sinh sai cách: Đặc biệt là chị em phụ nữ. Tôi luôn hướng dẫn bệnh nhân của mình sử dụng bình xịt rửa vệ sinh Peri Bottle đúng cách sau mỗi lần đi toilet. Việc xịt rửa nhẹ nhàng từ trước ra sau giúp loại bỏ đáng kể lượng vi khuẩn vãng lai quanh lỗ niệu đạo, ngăn chặn chúng bắt đầu hành trình xâm nhập vào sâu bên trong.
Lời kết của một bác sĩ lâm sàng
Sốt cao và rét run trong nhiễm trùng tiết niệu là một tình trạng cấp cứu khẩn cấp. Nó không phải là cơn cảm mạo thông thường có thể tự khỏi sau vài bát cháo hành hay vài viên thuốc hạ sốt.
Trong suốt 18 năm làm nghề, tôi đã chứng kiến sức tàn phá kinh khủng của nhiễm khuẩn huyết. Nhưng tôi cũng thấy sự phục hồi kỳ diệu của những bệnh nhân đến viện kịp thời. Đừng để sự e ngại về một căn bệnh “vùng kín” hay sự chủ quan với cơn sốt làm mất đi cơ hội điều trị quý giá.
Khi cơ thể đã phát đi tín hiệu rét run, hãy hiểu rằng đó là tiếng kêu cứu từ bên trong dòng máu của bạn.
Nguồn tham khảo chuyên môn:
-
European Association of Urology (EAU): Guidelines on Urosepsis.
-
American Urological Association (AUA): Medical Management of Kidney Stones and Infections.
-
The Lancet: Global burden of sepsis and the role of urinary tract infections.
-
PubMed: Pathogenesis of E.coli in blood circulation.
-
NHS: Sepsis symptoms and treatment.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, người bệnh nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp nhất.
