Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát khiến nhiều phụ nữ điều trị nhiều lần nhưng vẫn tái đi tái lại. Bài viết phân tích hướng tiếp cận mới liên quan đến hệ vi sinh đường ruột, âm đạo và probiotic dựa trên tài liệu y khoa quốc tế.
Có những bệnh nhân nữ quay lại khám sau vài tháng, thậm chí vài tuần, với cùng một câu than phiền: “Em mới uống kháng sinh xong mà lại buốt tiểu nữa bác sĩ ạ”.
Trong thực tế thăm khám, nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát là tình trạng khá mệt mỏi với người bệnh. Không ít người đã dùng nhiều đợt kháng sinh, triệu chứng có giảm nhưng rồi vẫn tái lại. Một số bệnh nhân bắt đầu lo lắng rằng cơ thể mình “quá yếu”, hoặc nghĩ rằng chỉ cần đổi loại thuốc mạnh hơn là sẽ hết hẳn.
Nhưng vài năm gần đây, các nghiên cứu bắt đầu nhìn vấn đề theo hướng khác: có thể câu chuyện không chỉ nằm ở vi khuẩn gây bệnh, mà còn liên quan đến sự mất cân bằng của hệ vi sinh trong ruột, âm đạo và bàng quang.
Bài viết này được tổng hợp từ tài liệu của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU):
Novel directions in the management of recurrent urinary tract infections
Vì sao nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát khó điều trị dứt điểm?
Ở nhiều bệnh nhân, sau khi điều trị xong, vi khuẩn vẫn có thể quay trở lại từ chính “nguồn dự trữ” trong cơ thể, đặc biệt là từ đường ruột và âm đạo.
Các nghiên cứu giải trình tự gene cho thấy vi khuẩn tìm thấy trong nước tiểu và trong phân của cùng một bệnh nhân có thể rất giống nhau. Điều này gợi ý rằng vi khuẩn đường ruột có khả năng tái xâm nhập vào đường tiết niệu.
Loại vi khuẩn thường gặp nhất là E. coli — vốn là vi khuẩn sống phổ biến trong ruột. Khi có điều kiện thuận lợi, chúng có thể di chuyển đến niệu đạo và bàng quang, gây viêm tiểu tái đi tái lại.
Từ góc nhìn bác sĩ lâm sàng, đây là lý do vì sao có những người dùng kháng sinh đúng nhưng bệnh vẫn tái phát sau một thời gian ngắn.
Hệ vi sinh đường ruột có liên quan thế nào?
Trong ruột của chúng ta tồn tại hàng nghìn loại vi khuẩn khác nhau. Không phải vi khuẩn nào cũng có hại. Nhiều chủng vi khuẩn “có lợi” giúp duy trì cân bằng sinh học và hạn chế sự phát triển quá mức của vi khuẩn gây bệnh.
Một số nghiên cứu được nhắc trong tài liệu cho thấy:
- Chế độ ăn giàu protein thực vật có liên quan đến sự gia tăng các vi khuẩn có lợi như Bifidobacterium và Lactobacillus
- Các vi khuẩn cộng sinh này có thể góp phần làm giảm khả năng gây bệnh của E. coli
Đây chưa phải kết luận tuyệt đối để thay thế điều trị chuẩn. Nhưng nó mở ra hướng tiếp cận mới: thay vì chỉ “diệt vi khuẩn”, có thể cần phục hồi lại hệ vi sinh khỏe mạnh.
Vai trò của hệ vi sinh âm đạo trong nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát
Ở phụ nữ khỏe mạnh trong độ tuổi sinh sản, hệ vi sinh âm đạo thường được chi phối bởi nhóm vi khuẩn Lactobacillus. Trong đó, chủng được nhắc đến nhiều là Lactobacillus crispatus.
Loại vi khuẩn này giúp duy trì môi trường âm đạo có tính acid nhẹ. Môi trường acid đó có thể ức chế sự phát triển của các vi khuẩn bất lợi như:
- E. coli
- Gardnerella
- Các vi khuẩn liên quan viêm âm đạo do mất cân bằng hệ vi sinh
Nói đơn giản hơn, khi hệ vi sinh âm đạo khỏe mạnh, nguy cơ vi khuẩn “đi ngược” lên bàng quang có thể giảm đi.
Nhiều bệnh nhân thường thấy khó nói về các vấn đề vùng kín, đặc biệt khi viêm tái phát nhiều lần. Nhưng thực tế, đây là tình trạng y khoa khá phổ biến và có liên quan nhiều đến cân bằng sinh học tự nhiên của cơ thể, chứ không phải do “ở bẩn” như một số người tự trách mình.
Probiotic có thể giúp gì?
Tài liệu của EAU có nhắc đến các nghiên cứu về probiotic dùng đường uống, đường âm đạo hoặc phối hợp cả hai.
Một số kết quả bước đầu cho thấy việc bổ sung probiotic có thể giúp giảm số lần xuất hiện các đợt viêm tiết niệu tái phát có triệu chứng.
Tuy nhiên cần nói rõ:
- Đây vẫn là hướng hỗ trợ thêm, chưa thay thế kháng sinh trong các đợt nhiễm trùng cấp
- Không phải mọi loại probiotic đều giống nhau
- Hiệu quả còn phụ thuộc từng bệnh nhân và cần thêm nghiên cứu dài hạn
Trong thực hành, tôi thường giải thích với bệnh nhân rằng probiotic không phải “thuốc trị dứt điểm”, nhưng có thể là một phần trong chiến lược phục hồi hệ vi sinh, đặc biệt ở những người viêm tái phát nhiều lần.
Người bệnh không nên tự ý mua và dùng kéo dài mà nên trao đổi với bác sĩ điều trị để chọn sản phẩm và thời gian sử dụng phù hợp.
Điều gì đang xảy ra trong bàng quang?
Một nghiên cứu được nhắc trong bài báo đã khảo sát hệ vi sinh bàng quang của:
- 31 phụ nữ bị nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát
- 8 phụ nữ khỏe mạnh
Kết quả cho thấy:
- Ở phụ nữ khỏe mạnh, khoảng 90% hệ vi sinh bàng quang là Lactobacillus
- Trong nhóm bị viêm tái phát, tỷ lệ Lactobacillus giảm mạnh, còn dưới 20%
Điều này làm các nhà nghiên cứu đặt giả thuyết rằng Lactobacillus có vai trò bảo vệ bàng quang trước sự xâm nhập của E. coli và các tác nhân gây bệnh khác.
Một điểm khá thú vị là vi khuẩn E. coli gây bệnh tiết niệu có thể “trú ẩn” bên trong tế bào niêm mạc bàng quang. Vì vậy, dù triệu chứng đã giảm sau điều trị, vi khuẩn vẫn có khả năng tồn tại và gây tái phát sau đó.
Theo nghiên cứu, Lactobacillus crispatus có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch tự nhiên của cơ thể, giúp các tế bào miễn dịch tiêu diệt vi khuẩn hiệu quả hơn.
Đây là hướng nghiên cứu còn tương đối mới nhưng đáng chú ý.
Không phải mọi trường hợp viêm tái phát đều do hệ vi sinh
Dù vai trò của hệ vi sinh đang được quan tâm nhiều hơn, bác sĩ vẫn cần tìm nguyên nhân nền ở từng bệnh nhân.
Trong thực tế thăm khám, có người bị viêm tái phát do:
- nước tiểu ứ đọng
- sàn chậu yếu
- đặt ống thông tiểu
- sỏi tiết niệu
- tiểu không hết
- thay đổi nội tiết sau sinh hoặc mãn kinh
Người đọc có thể xem thêm:
- Tại sao cơ sàn chậu yếu lại khiến nước tiểu ứ đọng và gây viêm?
- Mối liên hệ giữa việc đặt ống thông tiểu khi sinh và nguy cơ viêm nhiễm sau đó
- Tác động của viêm tiết niệu đến số lượng và chất lượng sữa mẹ
Một vài điều bệnh nhân có thể lưu ý
Với người bị nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát, điều trị thường cần nhìn toàn diện hơn là chỉ đổi kháng sinh.
Bác sĩ có thể cân nhắc:
- đánh giá thói quen tiểu tiện
- kiểm tra nước tiểu tồn lưu
- xem lại yếu tố nội tiết và hệ vi sinh
- điều chỉnh chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng
- cân nhắc probiotic trong một số trường hợp phù hợp
Các hướng tiếp cận mới liên quan đến hệ vi sinh đang mang lại nhiều hi vọng, nhưng y học vẫn cần thêm dữ liệu để xác định rõ ai là người hưởng lợi nhiều nhất và dùng theo cách nào hiệu quả nhất.
External link tham khảo
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
