Kháng sinh điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu cần được dùng đúng loại, đúng thời gian để tránh kháng thuốc và biến chứng. Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng chia sẻ cách điều trị UTI dễ hiểu cho người bệnh.
Có những bệnh nhân đến khám chỉ vì “tiểu buốt nhẹ vài hôm”, tự mua thuốc uống rồi thấy đỡ. Nhưng vài tuần sau lại tái phát, lần này sốt cao và đau lưng nhiều hơn.
Trong thực tế điều trị, nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) là bệnh khá thường gặp, đặc biệt ở phụ nữ, phụ nữ sau sinh, người lớn tuổi hoặc người đặt ống thông tiểu. Nhiều trường hợp đáp ứng tốt với kháng sinh, nhưng cũng có không ít ca trở nên khó điều trị vì dùng thuốc chưa đúng hoặc ngưng thuốc quá sớm.
Bài viết này được tổng hợp từ tài liệu y khoa quốc tế của WebMD và kinh nghiệm lâm sàng chuyên ngành Ngoại Tiết niệu, nhằm giúp người bệnh hiểu rõ hơn về việc sử dụng kháng sinh điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu một cách an toàn và hợp lý.
Nguồn tham khảo gốc: WebMD
Nhiễm trùng đường tiết niệu là gì?
Nhiễm trùng đường tiết niệu xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập vào hệ tiết niệu gồm niệu đạo, bàng quang, niệu quản hoặc thận. Phần lớn trường hợp là viêm bàng quang do vi khuẩn.
Người bệnh thường có cảm giác:
- Tiểu buốt, tiểu rát
- Tiểu nhiều lần nhưng lượng ít
- Buồn tiểu liên tục
- Nước tiểu đục hoặc có mùi khó chịu
- Đau tức vùng bụng dưới
Nếu nhiễm trùng lan lên thận, có thể xuất hiện:
- Sốt
- Đau hông lưng
- Ớn lạnh
- Buồn nôn hoặc nôn
Trong nhiều nghiên cứu, vi khuẩn E.coli là nguyên nhân phổ biến nhất gây UTI. Bạn có thể đọc thêm tại:
Vai trò của vi khuẩn E.coli trong 90% các ca viêm đường tiết niệu sau sinh
Vì sao phải dùng kháng sinh điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu?
UTI là bệnh do vi khuẩn, nên kháng sinh vẫn là phương pháp điều trị chính trong đa số trường hợp.
Kháng sinh giúp:
- Tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh
- Giảm triệu chứng tiểu buốt, tiểu rát
- Ngăn nhiễm trùng lan lên thận
- Hạn chế nguy cơ nhiễm trùng huyết
Nhiều bệnh nhân lo ngại “uống kháng sinh hại người” nên cố chịu đựng hoặc chỉ uống vài viên thấy đỡ rồi ngưng. Từ góc nhìn bác sĩ, điều đáng lo hơn là dùng thuốc không đủ liệu trình khiến vi khuẩn chưa bị loại bỏ hoàn toàn. Khi đó bệnh dễ tái phát và tăng nguy cơ kháng thuốc.
Những loại kháng sinh thường dùng cho UTI
Sau khi khám, bác sĩ thường cho xét nghiệm nước tiểu. Một số trường hợp cần cấy nước tiểu để xác định chính xác loại vi khuẩn và độ nhạy với kháng sinh.
Các thuốc thường được sử dụng gồm:
- Nitrofurantoin
- Fosfomycin
- Cephalexin
- Ceftriaxone
- Doxycycline
- Trimethoprim/sulfamethoxazole
Không có một loại “mạnh nhất” dùng cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào:
- Mức độ nhiễm trùng
- Tuổi và giới tính
- Tiền sử dị ứng thuốc
- Chức năng thận
- Thai kỳ
- Tình trạng kháng thuốc tại địa phương
UTI không biến chứng và UTI phức tạp khác nhau thế nào?
UTI không biến chứng
Thường gặp ở người khỏe mạnh, cấu trúc đường tiết niệu bình thường. Các trường hợp này thường đáp ứng tốt với điều trị ngắn ngày.
UTI phức tạp
Đây là nhóm cần theo dõi kỹ hơn, ví dụ:
- Phụ nữ mang thai
- Người đặt sonde tiểu
- Người suy giảm miễn dịch
- Có sỏi tiết niệu hoặc bất thường đường tiểu
- UTI tái phát nhiều lần
Những ca này có thể cần dùng kháng sinh lâu hơn hoặc nhập viện truyền thuốc.
Trong thực tế thăm khám, người bệnh đặt ống thông tiểu sau sinh hoặc sau phẫu thuật có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn đáng kể. Có thể xem thêm tại:
Mối liên hệ giữa việc đặt ống thông tiểu khi sinh và nguy cơ viêm nhiễm sau đó
Doxycycline, Cephalexin và một số lưu ý khi dùng thuốc
Doxycycline
Thuốc có thể được dùng trong một số trường hợp UTI nhất định. Tác dụng phụ có thể gặp:
- Nhạy cảm ánh nắng
- Tiêu chảy
- Ảnh hưởng hiệu quả thuốc tránh thai
- Sạm màu răng hoặc da nếu dùng kéo dài
Cephalexin
Là kháng sinh nhóm cephalosporin, tương đối phổ biến trong điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu. Một số người có thể bị tiêu chảy hoặc khó chịu tiêu hóa.
Điều tôi thường nhắc bệnh nhân là: nếu đang dùng thuốc mà nổi mẩn, khó thở, tiêu chảy nặng hoặc sốt cao hơn, cần báo bác sĩ sớm thay vì tự đổi thuốc.
Có nên tự mua kháng sinh uống?
Câu trả lời là không nên.
Nhiều loại thuốc giảm triệu chứng có thể làm người bệnh thấy dễ chịu tạm thời nhưng không xử lý được vi khuẩn gây bệnh. Ngoài ra, không phải loại kháng sinh nào cũng phù hợp với mọi UTI.
Tình trạng tự mua thuốc khá phổ biến ở người từng bị viêm tiểu trước đó. Nhưng lần nhiễm sau có thể do vi khuẩn khác hoặc đã kháng thuốc.
Kháng sinh điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu ở người lớn tuổi
Người lớn tuổi dễ gặp biến chứng hơn vì:
- Hệ miễn dịch suy giảm
- Nhiều bệnh nền
- Nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc cao hơn
Một số trường hợp biểu hiện không điển hình, chỉ mệt, lú lẫn hoặc chán ăn chứ không tiểu buốt rõ ràng.
Điều trị chậm ở nhóm này có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng máu.
UTI trong thai kỳ cần cẩn thận hơn
Phụ nữ mang thai là nhóm tôi luôn khuyên nên đi khám sớm nếu có dấu hiệu tiểu buốt hoặc tiểu nhiều bất thường.
Sự thay đổi hormone và chèn ép đường tiểu trong thai kỳ khiến vi khuẩn dễ phát triển hơn. Nếu không điều trị đúng, UTI có thể liên quan đến:
- Sinh non
- Nhiễm trùng thận
- Tăng huyết áp thai kỳ
Một số kháng sinh có thể dùng trong thai kỳ, nhưng cũng có thuốc cần tránh vì nguy cơ ảnh hưởng thai nhi. Vì vậy người bệnh không nên tự mua thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng.
Ngoài ra, viêm tiết niệu sau sinh đôi khi còn ảnh hưởng gián tiếp đến việc chăm con và chất lượng sữa mẹ:
Tác động của viêm tiết niệu đến số lượng và chất lượng sữa mẹ
Cần uống kháng sinh bao lâu?
Điều này phụ thuộc vào mức độ nhiễm trùng.
Thông thường:
- UTI nhẹ: 2–5 ngày
- Một số trường hợp: 7–10 ngày
- UTI phức tạp: có thể dài hơn
Có người hỏi tôi: “Hết buốt rồi thì ngưng thuốc được chưa?”.
Thường là chưa. Triệu chứng giảm không đồng nghĩa vi khuẩn đã hết hoàn toàn.
Uống thiếu liều dễ làm bệnh tái phát và tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
Tác dụng phụ của kháng sinh
Một số tác dụng phụ thường gặp:
- Buồn nôn
- Tiêu chảy
- Đầy bụng
- Nổi mẩn
- Nấm âm đạo ở phụ nữ
Hiếm gặp hơn nhưng nghiêm trọng hơn là phản ứng dị ứng nặng hoặc viêm đại tràng do vi khuẩn Clostridioides difficile.
Nếu đang điều trị mà xuất hiện:
- Sốt cao hơn
- Đau lưng nhiều
- Nôn ói
- Khó thở
- Phát ban lan rộng
thì cần đi khám lại.
Kháng kháng sinh – vấn đề gặp ngày càng nhiều trong tiết niệu
Có những bệnh nhân đã dùng rất nhiều đợt thuốc trước đó. Khi cấy nước tiểu, vi khuẩn gần như “đề kháng” với nhiều loại kháng sinh thông thường.
Đây là lý do bác sĩ thường yêu cầu:
- Uống đúng liều
- Không tự đổi thuốc
- Không giữ thuốc cũ để dùng lại
- Tái khám nếu triệu chứng không cải thiện
Có cách nào hỗ trợ tại nhà không?
Một số biện pháp có thể giúp người bệnh dễ chịu hơn:
- Uống đủ nước nếu không bị hạn chế dịch
- Không nhịn tiểu
- Giữ vùng kín khô thoáng
- Hạn chế chất kích thích gây kích ứng bàng quang
Một số sản phẩm như cranberry, probiotics hay D-mannose đang được nghiên cứu hỗ trợ phòng ngừa UTI tái phát. Tuy nhiên hiệu quả còn khác nhau giữa từng nghiên cứu, chưa thể thay thế điều trị y khoa.
Khi nào nên đi khám sớm?
Bạn nên gặp bác sĩ nếu:
- Tiểu buốt kéo dài
- Có sốt hoặc đau lưng
- Nước tiểu có máu
- Mang thai
- Triệu chứng tái phát nhiều lần
- Đang dùng kháng sinh nhưng không cải thiện
Link tham khảo uy tín
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
