Testosterone đặt âm đạo có thể giúp cải thiện hệ vi khuẩn âm đạo và hỗ trợ phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát ở phụ nữ sau mãn kinh. Phân tích từ góc nhìn bác sĩ tiết niệu lâm sàng.
Nhiều phụ nữ sau mãn kinh đến khám vì tình trạng tiểu buốt, tiểu lắt nhắt lặp đi lặp lại. Có người uống kháng sinh rất nhiều lần trong năm nhưng bệnh vẫn quay lại. Không ít bệnh nhân nói với tôi rằng họ bắt đầu ngại đi xa, ngại sinh hoạt vợ chồng, thậm chí mất ngủ chỉ vì cứ thấp thỏm sợ nhiễm trùng tiểu tái phát.
Trong thực tế lâm sàng, một nguyên nhân khá thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua là sự thay đổi môi trường âm đạo sau mãn kinh. Khi nội tiết tố suy giảm, lớp niêm mạc âm đạo mỏng hơn, khô hơn và hệ vi khuẩn có lợi cũng thay đổi theo. Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh phát triển.
Một nghiên cứu thí điểm vừa được công bố đã đặt ra câu hỏi khá thú vị: liệu testosterone đặt âm đạo có thể hỗ trợ phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát hay không?
Nguồn nghiên cứu gốc từ Hiệp hội Tiết niệu châu Âu:
Pilot trial for PIVoT: Prevention of recurrent urinary tract infection using vaginal testosterone
Vì sao phụ nữ sau mãn kinh dễ bị nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát?
Âm đạo và đường tiểu dưới có liên quan khá chặt chẽ với nhau. Ở phụ nữ trẻ, hormone estrogen giúp duy trì lớp niêm mạc khỏe mạnh và tạo điều kiện cho các vi khuẩn có lợi, đặc biệt là lactobacilli, phát triển.
Lactobacilli có vai trò như một “hàng rào sinh học”, giúp giữ môi trường âm đạo ổn định và hạn chế vi khuẩn gây bệnh.
Sau mãn kinh, nội tiết thay đổi khiến:
- niêm mạc âm đạo mỏng và khô hơn
- pH âm đạo thay đổi
- số lượng vi khuẩn có lợi giảm xuống
- vi khuẩn gây bệnh dễ phát triển hơn
Đó là lý do nhiều phụ nữ bắt đầu bị viêm tiểu tái đi tái lại ở giai đoạn này.
Một số trường hợp được điều trị bằng estrogen đặt âm đạo và cải thiện khá rõ. Nhưng không phải ai cũng phù hợp với estrogen. Có người có chống chỉ định, có người e ngại sử dụng hormone này lâu dài.
Testosterone đặt âm đạo là gì?
Đây là dạng kem chứa testosterone dùng tại chỗ ở âm đạo với mục tiêu cải thiện tình trạng teo niêm mạc và khô rát.
Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học muốn xem liệu testosterone đặt âm đạo có giúp cải thiện hệ vi khuẩn âm đạo — từ đó hỗ trợ phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát — hay không.
Điểm cần nói rõ là nghiên cứu mới ở giai đoạn thí điểm, quy mô nhỏ. Nó chưa đủ để kết luận chắc chắn về hiệu quả điều trị lâu dài.
Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu tuyển 21 phụ nữ sau mãn kinh có nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát.
Những người tham gia được chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm:
- nhóm dùng testosterone đặt âm đạo
- nhóm dùng giả dược
Các bác sĩ đánh giá:
- chỉ số sức khỏe âm đạo (Vaginal Health Index – VHI)
- hệ vi khuẩn âm đạo bằng giải trình tự DNA
Đánh giá được thực hiện lúc bắt đầu và sau 1 tháng.
Từ góc nhìn bác sĩ lâm sàng, đây là cách làm khá phù hợp để quan sát sự thay đổi của môi trường âm đạo thay vì chỉ nhìn vào triệu chứng bên ngoài.
Kết quả ban đầu: có thay đổi ở hệ vi khuẩn âm đạo
Sau 1 tháng:
- gần một nửa bệnh nhân dùng testosterone có tăng số lượng lactobacilli
- nhóm giả dược không thấy thay đổi tương tự
- một số vi khuẩn liên quan đến nhiễm trùng tiểu như Bacteroides và Pseudomonas giảm ở nhóm testosterone
Ngoài ra, phần lớn bệnh nhân dùng testosterone có cải thiện chỉ số sức khỏe âm đạo.
Tuy nhiên, số ca nhiễm trùng tiểu thực sự xảy ra trong thời gian nghiên cứu lại không khác biệt giữa hai nhóm: mỗi nhóm có 2 người bị nhiễm trùng tiểu.
Chi tiết này khá quan trọng.
Nó cho thấy nghiên cứu có tín hiệu tích cực về môi trường âm đạo, nhưng chưa chứng minh rõ testosterone đặt âm đạo giúp giảm hẳn nguy cơ nhiễm trùng tiểu tái phát.
Có nên xem testosterone đặt âm đạo là phương pháp điều trị chuẩn?
Ở thời điểm hiện tại thì chưa.
Nghiên cứu này có số lượng bệnh nhân nhỏ và thời gian theo dõi ngắn. Các tác giả cũng thận trọng khi kết luận rằng cần thêm nghiên cứu lớn hơn để xác định hiệu quả thật sự.
Trong thực tế thăm khám, tôi nghĩ kết quả này chủ yếu mang ý nghĩa mở ra thêm hướng nghiên cứu cho nhóm phụ nữ sau mãn kinh bị viêm tiết niệu tái phát nhưng không phù hợp với estrogen.
Điều đó khác với việc xem đây là phương pháp điều trị đã được xác lập.
Bệnh nhân cũng không nên tự ý mua hoặc dùng testosterone tại chỗ nếu chưa được bác sĩ đánh giá kỹ về:
- tình trạng nội tiết
- tiền sử bệnh phụ khoa
- nguy cơ tim mạch
- bệnh lý ung thư liên quan hormone
- nguyên nhân thật sự của nhiễm trùng tiểu tái phát
Không phải mọi trường hợp viêm tiểu tái phát đều giống nhau
Có bệnh nhân bị do thay đổi nội tiết sau mãn kinh. Nhưng cũng có người liên quan đến:
- vi khuẩn E.coli tái nhiễm
- sỏi tiết niệu
- tiểu không hết
- đặt ống thông tiểu
- sa cơ quan vùng chậu
- đái tháo đường
Một số bài viết liên quan có thể giúp người bệnh hiểu rõ hơn:
- Vai trò của vi khuẩn E.coli trong 90% các ca viêm đường tiết niệu sau sinh
- Mối liên hệ giữa việc đặt ống thông tiểu khi sinh và nguy cơ viêm nhiễm sau đó
- Tác động của viêm tiết niệu đến số lượng và chất lượng sữa mẹ
Một vài điều bệnh nhân thường hỏi trong phòng khám
“Khô âm đạo có liên quan đến nhiễm trùng tiểu không?”
Có thể có liên quan, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh. Khi niêm mạc âm đạo teo và hệ vi khuẩn thay đổi, nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu có xu hướng tăng.
“Lactobacilli là gì?”
Đây là nhóm vi khuẩn có lợi sống tự nhiên trong âm đạo. Chúng giúp duy trì môi trường ổn định và hạn chế vi khuẩn gây bệnh phát triển.
“Testosterone đặt âm đạo có phải hormone nam không?”
Đúng là testosterone thường được biết đến là hormone nam. Tuy nhiên phụ nữ cũng có testosterone với lượng nhỏ. Trong y khoa, testosterone liều thấp đôi khi được nghiên cứu để hỗ trợ điều trị một số vấn đề ở phụ nữ sau mãn kinh.
Tài liệu tham khảo ngoài
Ở góc nhìn của bác sĩ điều trị, việc phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát thường cần đánh giá khá toàn diện: nội tiết, hệ vi khuẩn âm đạo, thói quen sinh hoạt, bệnh lý nền và cả yếu tố giải phẫu đường tiểu.
Testosterone đặt âm đạo là một hướng nghiên cứu đáng chú ý, nhưng dữ liệu hiện tại vẫn còn sớm. Điều phù hợp với người này chưa chắc phù hợp với người khác. Vì vậy, nếu có tình trạng viêm tiểu tái phát kéo dài, người bệnh nên được khám chuyên khoa để tìm đúng nguyên nhân thay vì tự điều trị theo kinh nghiệm truyền miệng.
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
