Nhiễm trùng tiết niệu – sinh dục có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Bác sĩ Ngoại Tiết niệu chia sẻ cách nhận biết, điều trị và phòng ngừa theo hướng dẫn quốc tế EAU 2024.
Có những bệnh nhân đến khám chỉ vì “tiểu hơi buốt vài hôm”. Nhưng khi hỏi kỹ hơn thì họ đã mất ngủ nhiều tuần vì tiểu đêm, ngại đi làm vì cứ phải tìm nhà vệ sinh, hoặc né gần gũi vợ chồng do cảm giác khó chịu vùng kín.
Nhiễm trùng tiết niệu – sinh dục là nhóm bệnh rất thường gặp, nhưng không phải lúc nào cũng đơn giản như nhiều người nghĩ. Có người chỉ viêm bàng quang nhẹ rồi tự hết. Nhưng cũng có trường hợp tiến triển thành viêm thận, nhiễm khuẩn huyết, tái phát kéo dài hoặc gặp tình trạng vi khuẩn kháng thuốc khiến điều trị khó khăn hơn nhiều.
Những chia sẻ dưới đây được tổng hợp từ hướng dẫn chuyên môn 2024 của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU), kết hợp với góc nhìn thực tế từ lâm sàng tiết niệu.
Nhiễm trùng tiết niệu – sinh dục là gì?
Đây là tình trạng vi khuẩn hoặc một số tác nhân khác xâm nhập vào hệ tiết niệu và cơ quan sinh dục liên quan, gây viêm nhiễm.
Bệnh có thể xảy ra ở:
- Niệu đạo
- Bàng quang
- Niệu quản
- Thận
- Tuyến tiền liệt
- Mào tinh hoàn
Trong đa số trường hợp, vi khuẩn gây bệnh đi từ vùng tầng sinh môn lên đường tiểu. Phụ nữ dễ mắc hơn nam giới vì niệu đạo ngắn hơn.
Tài liệu của EAU cho thấy phổ bệnh rất rộng:
- Có người chỉ tiểu buốt nhẹ vài ngày
- Có người sốt cao, đau hông lưng
- Nặng hơn có thể dẫn đến nhiễm khuẩn huyết nguồn tiết niệu
Nguồn tham khảo gốc từ Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU):
EAU Guidelines on Urological Infections 2024
Những triệu chứng dễ bị bỏ qua
Trong thực tế thăm khám, khá nhiều bệnh nhân nghĩ rằng:
“Chắc do nóng trong người thôi bác sĩ.”
Nhưng các dấu hiệu sau nên được chú ý:
- Tiểu buốt
- Tiểu rắt
- Tiểu gấp
- Nước tiểu đục hoặc hôi
- Đau tức vùng bụng dưới
- Đau hông lưng
- Sốt hoặc rét run
Ở người lớn tuổi, triệu chứng đôi khi không điển hình. Có cụ bà chỉ thấy mệt, ăn kém hoặc lú lẫn nhẹ chứ không than đau tiểu rõ ràng.
Vì sao bệnh dễ tái phát?
Đây là điều nhiều bệnh nhân mệt mỏi nhất.
Có người uống thuốc xong vài tuần lại viêm tiếp. Có người tái đi tái lại nhiều năm.
Theo hướng dẫn EAU, nguy cơ tái phát liên quan đến:
- Quan hệ tình dục
- Thiếu nước uống
- Mãn kinh
- Đái tháo đường
- Tồn lưu nước tiểu sau tiểu
- Đặt ống thông tiểu
- Bất thường đường tiết niệu
- Vi khuẩn kháng thuốc
Ở phụ nữ sau sinh, tình trạng này cũng gặp khá thường xuyên do thay đổi nội tiết, giấc ngủ thiếu hụt và việc chăm sóc em bé khiến nhiều người nhịn tiểu hoặc uống quá ít nước.
Có thể đọc thêm:
- Viêm đường tiết niệu tái phát ở phụ nữ sau sinh: nguyên nhân cốt lõi và giải pháp phòng ngừa triệt để
- Viêm đường tiết niệu tái phát: định nghĩa thế nào là tái phát và tại sao nó nguy hiểm?
Không phải lúc nào cũng cần dùng kháng sinh ngay
Đây là điểm rất đáng chú ý trong hướng dẫn 2024.
Với viêm bàng quang nhẹ ở phụ nữ khỏe mạnh, một số trường hợp có thể cân nhắc điều trị triệu chứng trước thay vì dùng kháng sinh ngay lập tức. Ví dụ:
- nghỉ ngơi
- uống đủ nước
- thuốc giảm đau chống viêm phù hợp
Tuy nhiên, điều này cần bác sĩ đánh giá kỹ. Không nên tự trì hoãn điều trị nếu:
- sốt
- đau hông lưng
- đang mang thai
- tiểu ra máu
- bệnh tái phát nhiều lần
Một vấn đề khác là lạm dụng kháng sinh. Nhiều người giữ toa cũ rồi tự mua uống lại. Điều này làm tăng nguy cơ kháng thuốc, khiến lần điều trị sau khó hơn.
Từ góc nhìn bác sĩ tiết niệu, đây là chuyện gặp gần như mỗi ngày.
Viêm thận – bể thận: mức độ nặng hơn nhiều người tưởng
Nếu nhiễm trùng lan lên thận, bệnh nhân có thể:
- sốt cao
- rét run
- đau vùng hông lưng
- buồn nôn
- mệt nhiều
Một số trường hợp cần nhập viện truyền kháng sinh tĩnh mạch.
Hướng dẫn EAU nhấn mạnh việc phân biệt:
- viêm thận đơn thuần
và - viêm thận có tắc nghẽn đường tiểu
vì nếu có sỏi hoặc bí tắc mà không xử lý kịp thời, nguy cơ nhiễm khuẩn huyết tăng khá nhanh.
Nam giới cũng có thể gặp biến chứng ở cơ quan sinh dục
Ở nam giới, nhiễm trùng tiết niệu – sinh dục không chỉ là viêm đường tiểu đơn thuần.
Vi khuẩn có thể ảnh hưởng đến:
- tuyến tiền liệt
- mào tinh hoàn
- niệu đạo
Người bệnh đôi khi thấy:
- đau vùng tầng sinh môn
- đau tinh hoàn
- tiểu khó
- xuất tinh đau
- sốt
Những triệu chứng này thường khiến bệnh nhân ngại đi khám vì tâm lý e dè. Thật ra đây là nhóm bệnh rất thường gặp trong tiết niệu nam khoa và hoàn toàn nên được đánh giá sớm, kín đáo, đúng chuyên môn.
Phụ nữ mang thai cần được theo dõi cẩn thận hơn
Tài liệu EAU vẫn khuyến cáo:
- tầm soát
- điều trị vi khuẩn niệu không triệu chứng ở phụ nữ mang thai
vì nguy cơ tiến triển thành viêm thận – bể thận cao hơn người bình thường.
Dù vậy, nhóm chuyên gia cũng thừa nhận chất lượng bằng chứng hiện tại chưa thật sự mạnh vì nhiều nghiên cứu cũ đã được thực hiện từ khá lâu.
Điểm này cho thấy y học hiện đại đang ngày càng thận trọng hơn, thay vì kết luận tuyệt đối.
Nhiễm trùng tiết niệu ảnh hưởng đến chất lượng sống nhiều hơn người ta nghĩ
Có bệnh nhân không dám đi du lịch vì phải tìm nhà vệ sinh liên tục.
Có người giảm chất lượng giấc ngủ kéo dài.
Một số phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ còn lo lắng việc viêm tiết niệu và dùng thuốc ảnh hưởng đến nguồn sữa.
Bài viết liên quan:
Đó là lý do bệnh không nên chỉ được nhìn như “một đợt viêm nhẹ”.
Làm sao để phòng ngừa tái phát?
Theo hướng dẫn EAU 2024, các biện pháp có thể hỗ trợ gồm:
- uống đủ nước
- không nhịn tiểu kéo dài
- vệ sinh vùng kín đúng cách
- điều trị táo bón nếu có
- kiểm soát đường huyết
- dùng estrogen âm đạo ở phụ nữ mãn kinh trong trường hợp phù hợp
- cân nhắc một số biện pháp dự phòng không kháng sinh
Một số sản phẩm như cranberry hoặc D-mannose có thể hữu ích ở vài bệnh nhân, nhưng bằng chứng hiện nay còn chưa thống nhất hoàn toàn. Vì vậy bác sĩ thường sẽ cá thể hóa theo từng trường hợp thay vì áp dụng giống nhau cho tất cả.
Khi nào nên đi khám sớm?
Nên khám chuyên khoa nếu có:
- sốt
- đau hông lưng
- tiểu máu
- tiểu buốt kéo dài
- tái phát nhiều lần
- đang mang thai
- bí tiểu
- đau tinh hoàn hoặc sưng bìu
- có đặt ống thông tiểu
Đặc biệt, không nên tự dùng kháng sinh kéo dài mà không cấy nước tiểu hoặc đánh giá nguyên nhân nền.
External link tham khảo uy tín
- European Association of Urology (EAU) – Urological Infections Guideline
- NHS – Urinary Tract Infections (UTI)
Góc nhìn cuối cùng từ bác sĩ
Nhiễm trùng tiết niệu – sinh dục là nhóm bệnh rất thường gặp nhưng không nên chủ quan. Có trường hợp nhẹ và tự giới hạn, nhưng cũng có bệnh nhân kéo dài nhiều năm vì điều trị chưa đúng nguyên nhân hoặc dùng kháng sinh không phù hợp.
Trong lâm sàng, điều tôi thấy quan trọng nhất không phải là “uống thuốc gì mạnh”, mà là:
- xác định đúng vị trí nhiễm trùng
- đánh giá yếu tố nguy cơ
- dùng kháng sinh hợp lý
- phòng tái phát lâu dài
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của hướng dẫn EAU 2024.
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
