Phân tích nghiên cứu quốc tế về tỷ lệ rối loạn chức năng sàn chậu (PFD) ở phụ nữ, gồm tiểu không tự chủ, sa tạng chậu, bàng quang tăng hoạt và các yếu tố liên quan. Góc nhìn bác sĩ Ngoại Tiết niệu.
Có một điều tôi gặp khá thường trong phòng khám: nhiều phụ nữ chỉ đến khi triệu chứng đã kéo dài vài năm. Có người nghĩ “do sinh con xong vậy thôi”, có người lại tưởng đây là chuyện tuổi tác, không chữa được.
Nhưng khi đọc lại những số liệu dịch tễ lớn, như nghiên cứu quốc gia ở Ả Rập Saudi trên hơn 2.000 phụ nữ, tôi thấy một điều khá rõ: đây không phải chuyện hiếm, và cũng không hề “bình thường hóa” như nhiều người vẫn nghĩ.
Bài viết này dựa trên nghiên cứu đăng trên BMC Women’s Health, bạn có thể xem trực tiếp tại đây:
https://link.springer.com/article/10.1186/s12905-022-01609-0
Rối loạn chức năng sàn chậu là gì?
Nói đơn giản, sàn chậu là hệ thống cơ và mô nâng đỡ bàng quang, tử cung và trực tràng.
Khi hệ này yếu hoặc tổn thương, có thể xuất hiện:
- Tiểu không tự chủ (rò rỉ nước tiểu khi ho, cười, chạy nhảy hoặc buồn tiểu gấp)
- Sa cơ quan vùng chậu (cảm giác “nặng tức”, “lộ xuống” vùng âm đạo)
- Bàng quang tăng hoạt (tiểu gấp, tiểu nhiều lần)
- Đại tiện không tự chủ
- Lỏng âm đạo, khí âm đạo
Những tình trạng này thường đi cùng nhau chứ không đứng riêng lẻ.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu này là khảo sát cắt ngang trên 2.289 phụ nữ không mang thai, từ 13 vùng khác nhau của Ả Rập Saudi.
Họ sử dụng bộ câu hỏi chuẩn:
- PFDI-20 (đánh giá triệu chứng)
- PFIQ-7 (đánh giá ảnh hưởng chất lượng sống)
Đây là dạng nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn, nên mục tiêu chính là đo “tỷ lệ mắc”, không phải thử nghiệm điều trị.
Tỷ lệ rối loạn chức năng sàn chậu ghi nhận được
Điều khiến tôi chú ý là các con số khá cao, đặc biệt ở một số nhóm triệu chứng:
- Tiểu không tự chủ (UI): ~36,3%
- Tiểu gấp / stress / hỗn hợp dao động theo nhóm
- Bàng quang tăng hoạt (OAB): ~54,1%
- Sa cơ quan vùng chậu (POP): ~23,4%
- Lỏng âm đạo (VL): ~22,1%
- Khí âm đạo (VW): ~32%
- Đại tiện không tự chủ: ~7,9%
OAB (bàng quang tăng hoạt) là con số cao nhất trong nghiên cứu này.
Nếu hiểu theo lâm sàng, đây là nhóm bệnh nhân hay than:
- “tiểu gấp không nhịn được”
- “đi tiểu rất nhiều lần trong ngày”
- “đang ngủ phải dậy đi tiểu”
Các yếu tố liên quan đến rối loạn sàn chậu
Nghiên cứu cho thấy một số yếu tố liên quan rõ ràng:
- Tuổi càng cao → tỷ lệ tăng
- Sinh nhiều lần (đa sản)
- Sinh ngả âm đạo, đặc biệt nhiều lần
- Sinh có can thiệp (forceps/hút)
- Sống ở đô thị (trong nghiên cứu này có xu hướng cao hơn)
- Giai đoạn sau mãn kinh
Không có một yếu tố đơn lẻ nào gây ra toàn bộ vấn đề, mà thường là “tích lũy theo thời gian”.
Trong thực hành, tôi hay nói với bệnh nhân: đây giống như một hệ thống chịu tải lâu năm, không phải sự cố một lần.
Góc nhìn lâm sàng: vì sao phụ nữ hay bỏ qua?
Một điểm đáng chú ý trong nghiên cứu:
- hơn 57% phụ nữ nghĩ tiểu không tự chủ là bình thường khi già đi
- gần 88% không từng đi khám vì triệu chứng này
Điều này khá giống thực tế ở Việt Nam.
Có người dùng băng vệ sinh hằng ngày để “giấu triệu chứng”. Có người ngại nói vì cho rằng đây là vấn đề tế nhị.
Nhưng về y khoa, đây là nhóm bệnh có thể đánh giá và điều trị được, tùy mức độ.
Rối loạn sàn chậu có phải chỉ liên quan “sinh con”?
Không hoàn toàn.
Sinh con là yếu tố quan trọng, nhưng không phải duy nhất.
Các yếu tố khác gồm:
- tuổi
- nội tiết sau mãn kinh
- béo phì
- táo bón mạn tính
- ho mạn (ví dụ hút thuốc hoặc bệnh phổi)
- yếu cơ sàn chậu bẩm sinh
Nhiều bệnh nhân chưa từng sinh con vẫn có OAB hoặc tiểu gấp.
Liên hệ giữa các rối loạn
Một điểm quan trọng trong nghiên cứu là các tình trạng này thường đi cùng nhau.
Ví dụ:
- người bị tiểu không tự chủ thường có nguy cơ cao hơn bị đại tiện không tự chủ
- sa cơ quan vùng chậu hay đi kèm tiểu không tự chủ
Điều này phản ánh vấn đề không nằm ở một cơ quan đơn lẻ, mà là toàn bộ hệ thống sàn chậu.
Khi nào nên đi khám?
Không cần đợi đến mức “rất nặng”.
Một số dấu hiệu nên được đánh giá:
- rò rỉ nước tiểu khi ho/cười
- tiểu gấp, không nhịn được
- cảm giác nặng vùng âm đạo
- phải thay băng vì rỉ nước tiểu
- ảnh hưởng sinh hoạt, giấc ngủ hoặc đời sống vợ chồng
Một vài hướng tiếp cận trong thực hành
Tùy mức độ, bác sĩ có thể đề xuất:
- tập cơ sàn chậu (Kegel đúng cách)
- điều chỉnh cân nặng
- thay đổi thói quen tiểu tiện
- vật lý trị liệu sàn chậu
- thuốc (trong một số trường hợp OAB)
- can thiệp thủ thuật hoặc phẫu thuật khi nặng
Không phải ai cũng cần phẫu thuật. Phần lớn có thể cải thiện nếu được đánh giá đúng.
Liên hệ với sức khỏe sau sinh và vùng kín
Nhiều thay đổi sàn chậu xảy ra sau sinh thường nhưng không được nói rõ.
Một số nội dung liên quan có thể tham khảo:
- https://drdonghung.vn/san-chau-sau-sinh-nen-mong-tham-lang-quyet-dinh-suc-khoe-phai-dep/
- https://drdonghung.vn/tham-my-vung-kin-goc-nhin-y-khoa-hien-dai-ve-chuc-nang-tham-my-va-suc-khoe-phu-nu/
- https://drdonghung.vn/dich-vu/tham-my-vung-kin-12-dieu-phu-nu-can-biet-truoc-khi-quyet-dinh/
- https://drdonghung.vn/tang-sinh-mon-chia-khoa-giu-gin-suc-khoe-va-hanh-phuc-phai-dep/
Internal links gợi ý
- https://drdonghung.vn/san-chau-sau-sinh-nen-mong-tham-lang-quyet-dinh-suc-khoe-phai-dep/
- https://drdonghung.vn/tham-my-vung-kin-goc-nhin-y-khoa-hien-dai-ve-chuc-nang-tham-my-va-suc-khoe-phu-nu/
- https://drdonghung.vn/tang-sinh-mon-chia-khoa-giu-gin-suc-khoe-va-hanh-phuc-phai-dep/
External link tham khảo uy tín
Rối loạn chức năng sàn chậu không phải là một bệnh đơn lẻ, mà là một phổ vấn đề liên quan đến cấu trúc nâng đỡ vùng chậu. Dữ liệu từ nghiên cứu này giúp nhìn rõ hơn rằng tỷ lệ không hề thấp, và phần lớn phụ nữ vẫn chưa được tiếp cận điều trị đúng cách.
“Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.”
