18 năm làm nghề, tôi gặp quá nhiều ca trục trặc tình dục do lo âu nhưng người bệnh toàn giấu nhẹm. Đọc để biết y văn thế giới nói gì!

Chào các bạn, tôi là Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng đây.

Đêm muộn ngồi lướt tạp chí y khoa, tôi vô tình đọc được một báo cáo rất thực tế từ Ủy ban Truyền thông của ISSM (Hội Y học Tình dục Quốc tế). Bài viết mổ xẻ một góc khuất mà bấy lâu nay ở Việt Nam mình, từ người bệnh cho đến thầy thuốc đều cực kỳ ngại chạm vào: Rào cản tâm lý khiến bệnh nhân lo âu không dám mở lời về chuyện giường chiếu.

Đọc xong, tôi giật mình. Nó giống y chang những gì đang diễn ra ngay tại phòng khám của tôi suốt 18 năm qua. Nhiều ông, nhiều bà đến gặp tôi than vãn về tình trạng trục trặc tình dục do lo âu, nhưng ngặt nỗi, họ toàn giấu nhẹm căn nguyên gốc rễ là cái tâm bệnh của mình.

Khi bộ não “bật chế độ báo động”, chuyện ấy liền “vỡ trận”

Thực tế thế này, sức khỏe tình dục là một phần không thể tách rời của một cơ thể khỏe mạnh. Thế nhưng, khổ một nỗi, đa số chúng ta chỉ đi khám khi bộ phận đó bị đau, rát, hoặc “hỏng hóc” bề nổi. Ít ai chịu hiểu rằng, não bộ mới chính là cơ quan tình dục lớn nhất.

Khi các bạn mắc các rối loạn lo âu – từ chứng sợ xã hội, lo âu lan tỏa cho đến rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) – nồng độ hormone căng thẳng trong cơ thể luôn ở mức báo động. Y văn thế giới từ lâu đã ghi nhận tình trạng lo âu luôn tỷ lệ thuận với việc giảm mức độ hài lòng và làm gia tăng nguy cơ rối loạn chức năng tình dục. Hệ quả là mối quan hệ rạn nứt, chất lượng cuộc sống lao dốc không phanh.

Nhiều ông đến phòng khám của tôi vò đầu bứt tai vì chưa đi chợ đã hết tiền, hoặc cậu nhỏ bỗng dưng “đóng băng” không chịu nghe lời. Khám sàng lọc mãi chẳng thấy tổn thương thực thể nào ở hệ tiết niệu. Đến khi khai thác sâu vào đời sống, hóa ra họ đang gánh chịu những áp lực tâm lý khủng khiếp. Khi cái đầu luôn lo sợ, cơ thể sẽ tự động bật chế độ “sinh tồn” chứ không phải chế độ “hưởng thụ”. Lúc này, việc thấu hiểu tần suất quan hệ tình dục bình thường là bao nhiêu theo góc nhìn y khoa sẽ giúp giải tỏa bớt áp lực “phải trả bài” cho người bệnh.

Nghiên cứu từ Đan Mạch: Những con số biết đau

Để các bạn thấy tôi không nói suông, hãy nhìn vào số liệu thực tế. Bài báo y khoa trên trang tin của ISSM dựa trên nghiên cứu đăng trên tạp chí The Journal of Sexual Medicine đã khảo sát 272 bệnh nhân đang điều trị tại các phòng khám lo âu ở Đan Mạch. Nhóm này chủ yếu là nữ giới (70,6%), tuổi đời còn rất trẻ, trung bình khoảng 32 tuổi.

Hơn 84% trong số họ đang phải dùng thuốc điều trị lo âu, và hơn một nửa số thuốc đó có tác dụng phụ gây hại cho chuyện chăn gối. Qua các thang đo y khoa chuẩn quốc tế như GAD-7 (đo mức độ lo âu) hay PHQ-9 (đo mức độ trầm cảm), kết quả khảo sát cho thấy những sự thật rất đáng suy ngẫm:

• Trên 70% bệnh nhân vẫn có hoạt động tình dục, nhưng họ phải ngậm đắng nuốt cay chịu đựng các triệu chứng suy giảm chức năng.

• Khoảng 55% người bệnh xuất hiện thêm các rắc rối phòng the mới ngay sau khi bắt đầu uống thuốc tây điều trị tâm lý.

• Đến 60% bệnh nhân cực kỳ khát khao được bác sĩ chủ động hỏi han, tư vấn về chuyện ấy trong quá trình điều trị.

Mong muốn là vậy, nhưng thực tế phũ phàng thế nào? Chỉ có vỏn vẹn 36% đàn ông và 25% phụ nữ đủ dũng cảm để mở lời với nhân viên y tế. Còn lại? Im lặng chịu trận!

Bốn bức tường kiên cố chặn đứng lời nói của bệnh nhân

Tại sao người bệnh lại sợ nói ra? Nghiên cứu đã lột trần 4 rào cản tâm lý phòng the lớn nhất:

1. Chờ đợi vô vọng (94%): Người bệnh mặc định rằng “nếu vấn đề này thực sự quan trọng, chắc chắn bác sĩ đã tự hỏi mình rồi”.

2. Sự uncomfort cá nhân (94%): Cảm giác không thoải mái khi phải phơi bày đời sống riêng tư.

3. Sự ngượng ngùng (92%): Xấu hổ vì nghĩ chuyện tình dục là thứ yếu khi đang mang tâm bệnh.

4. Nỗi sợ hãi: Sợ bị đánh giá, sợ bác sĩ nghĩ mình là kẻ “cuồng dâm” hoặc không tập trung chữa bệnh chính.

Xem đến đoạn này, tôi thấy thấm thía vô cùng. Ở Việt Nam mình, rào cản này còn nhân lên gấp bội do văn hóa Á Đông. Người Việt vốn coi chuyện kín là chuyện thầm kín, sống để bụng chết mang theo. Bảo một người đang hoảng sợ, lo âu chủ động thốt ra câu: “Bác sĩ ơi, dạo này em bất lực” – khó như lên trời!

Hiểm họa khôn lường từ việc tự ý “cúp thuốc” vì sợ mất phong độ

Có một con số trong nghiên cứu khiến một bác sĩ lâm sàng như tôi phải giật mình: 27,6% nam giới đã tự ý thay đổi liều lượng hoặc bỏ hẳn thuốc điều trị lo âu khi phát hiện ra thuốc làm họ bị “yếu”. Và tất nhiên, họ làm việc này lén lút, không hề hỏi ý kiến thầy thuốc.

Thế này nhé, đây là một hành động cực kỳ nguy hiểm! Thuốc chống trầm cảm hay giảm lo âu thường có tác dụng phụ làm suy giảm ham muốn hoặc gây khó xuất tinh. Nhưng nếu các bạn đột ngột dừng thuốc, hội chứng cai thuốc và cơn hoảng loạn sẽ quay trở lại với mức độ tàn phá khủng khiếp hơn. Lúc đó, cái đầu càng hoảng loạn thì “cậu nhỏ” lại càng tê liệt. Một cái vòng lẩn quẩn không lối thoát.

Thay vì tự hại mình, tại sao không chọn cách đối thoại để bác sĩ tìm giải pháp thay thế?

Nếu nguyên nhân một phần do chất lượng tinh binh hay suy nhược cơ thể, các bác sĩ có thể cân nhắc việc bổ sung vi chất, chẳng hạn như đánh giá xem coenzyme q10 có hiệu quả đối với khả năng sinh sản không để cải thiện thể trạng. Còn nếu bạn bị rối loạn xuất tinh do tác dụng phụ của thuốc, thay vì bỏ thuốc, bác sĩ có thể hướng dẫn các bài tập hành vi như kỹ thuật kiểm soát hưng phấn edging để tự điều phối cảm xúc một cách an toàn và hiệu quả hơn rất nhiều.

Nghiên cứu này hay thì hay thật, nhưng…

Nói đi cũng phải nói lại, nghiên cứu này dù mở ra một góc nhìn rất nhân văn nhưng chúng ta vẫn cần nhìn nhận một cách thận trọng. Nghiên cứu này chỉ tập trung vào các ca lo âu nặng tại các phòng khám chuyên sâu ở Đan Mạch, cỡ mẫu chưa phải là quá lớn và có sự khác biệt lớn về hệ thống y tế lẫn văn hóa so với người Việt mình. Họ cũng chưa chỉ ra được giải pháp cụ thể để đào tạo nhân viên y tế phải mở lời thế nào cho khéo.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của nó là lời cảnh tỉnh cho cả hai phía. Đã đến lúc các bác sĩ chúng tôi phải chủ động hơn, tinh tế hơn khi gõ cửa thế giới thầm kín của người bệnh.

Và về phía các bạn, những người đang ngày đêm chiến đấu với chứng lo âu, hãy hiểu rằng: Trục trặc tình dục do lo âu không phải là lỗi của bạn, và nó hoàn toàn có thể chữa được. Đừng để sự im lặng giết chết hạnh phúc của chính mình. Khi đi khám, nếu ngại nói, hãy viết ra giấy hoặc chỉ cần mở lời một câu đơn giản: “Bác sĩ ơi, tôi muốn tư vấn về tác dụng phụ của thuốc lên đời sống vợ chồng”. Chỉ một câu nói đó thôi, cục diện có thể thay đổi hoàn toàn.

Chúc các bạn luôn khỏe mạnh cả về tâm trí lẫn thể chất!

“Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.”