Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng chia sẻ về ca phẫu thuật sửa chữa xoang niệu dục tồn tại phức tạp, ứng dụng kỹ thuật đặt stent bằng ống thông Foley giúp giải quyết biến chứng hẹp âm đạo và rò trực tràng.

Tuần trước, tôi ngồi tư vấn cho một cặp vợ chồng mang con gái nhỏ đi khám. Người mẹ rơm rớm nước mắt kể rằng bé đã mổ vùng kín một lần ở tuyến dưới nhưng giờ cứ tiểu rỉ suốt, vùng da xung quanh viêm loét đỏ ửng. Nhìn đứa trẻ đau đớn, tôi hiểu sự lo lắng của các bậc cha mẹ lớn đến nhường nào khi con mình sinh ra không may mắn có một vùng dưới lành lặn.

Dị tật bẩm sinh vùng kín ở bé gái, đặc biệt là tình trạng xoang niệu dục tồn tại dai dẳng, luôn là một trong những thách thức lớn đối với bác sĩ ngoại tiết niệu và nam học chúng tôi. Khi ca mổ đầu tiên thất bại hoặc để lại biến chứng, việc phẫu thuật lại (mổ lại) khó hơn gấp bội do các mô đã dính, sẹo xơ chằng chịt và thành âm đạo thì mỏng như tờ giấy.

Gần đây, trên tạp chí y khoa quốc tế Oxford Academic có đăng tải một ca lâm sàng rất đặc biệt từ các đồng nghiệp nước ngoài. Họ đã xử lý thành công một trường hợp dị tật đường sinh dục – tiết niệu rất nặng bằng một sáng kiến khá thông minh. Tôi muốn chia sẻ lại trường hợp này để các gia đình có con em gặp hoàn cảnh tương tự có thêm hy vọng, cũng như hiểu rõ hơn về những gì y học hiện đại có thể làm được.

Các bạn có thể đọc tài liệu gốc tại đây: Journal of Surgical Case Reports.

Từ một ca mổ lỗi dẫn đến biến chứng rò và hẹp âm đạo nghiêm trọng

Ca bệnh này là một bé gái 5 tuổi. Ngay từ khi sinh ra, bé đã có một khối u ở vùng bụng chậu và được chẩn đoán mắc dị tật xoang niệu dục bẩm sinh. Hiểu một cách đơn giản, trong quá trình bào thai phát triển, lẽ ra đường tiểu (niệu đạo) và đường sinh dục (âm đạo) phải tách đôi ra thành hai lỗ riêng biệt. Nhưng ở bé gái này, sự phân tách bị ngừng trệ, khiến cả hai đường này nhập chung lại thành một “kênh chung” và đổ ra ngoài qua một lỗ duy nhất.

Lúc 1 tuổi, em đã được phẫu thuật lần đầu nhưng không may gặp tai biến y khoa. Do thành âm đạo của bé quá mỏng và giãn rộng bao bọc lấy trực tràng, bác sĩ tuyến trước đã làm tổn thương trực tràng. Dù đã được khâu sửa và làm hậu môn nhân tạo để chuyển hướng phân, nhưng sau đó vết mổ bị hẹp nặng. Bé bị tắc ứ dịch và mủ trong tử cung âm đạo, phải đặt ống dẫn lưu liên tục.

Khi đến bệnh viện lớn lúc 5 tuổi, qua thăm khám dưới gây mê và nội soi, các bác sĩ phát hiện tình trạng rất ngặt nghèo:

• Kênh chung dài đến 3,5 cm.

• Xuất hiện một lỗ rò trực tràng âm đạo rất lớn (rộng khoảng 3–4 cm) nằm ngay phía trên đường lược.

• Toàn bộ vùng tiền đình âm đạo bị sẹo co rút, gây tình trạng hẹp âm đạo nghiêm trọng, mô âm đạo còn lại vừa ngắn vừa mỏng dính do sẹo xơ.

Hành trình phẫu thuật lại: Sáng kiến dùng ống thông làm giá đỡ

Từ góc nhìn của một bác sĩ lâm sàng có 18 năm kinh nghiệm, tôi phải thừa nhận đây là một ca đại phẫu cực kỳ cân não. Mục tiêu của cuộc mổ lại này là phải làm được 3 việc cùng lúc: đóng lỗ rò trực tràng, tạo hình lại niệu đạo để bé tiểu tự chủ, và tái tạo lại âm đạo để đảm bảo chức năng sinh dục cho em sau này.

Các phẫu thuật viên đã tiến hành bóc tách tách rời các đường bị dính. Đoạn niệu đạo hẹp cũ bị cắt bỏ, phần kênh chung còn lại được đưa về đúng vị trí giải phẫu để làm niệu đạo mới. Lỗ rò trực tràng cũng được khâu đóng thành công.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất xuất hiện ở phần âm đạo. Do đoạn âm đạo còn sót lại quá ngắn (cách tiền đình âm đạo tận hơn 6 cm) và bị sẹo cố định chặt vào vùng chậu, bác sĩ không thể kéo nó xuống dưới để khâu nối như bình thường được. Nếu cố tình bóc tách sâu hơn, nguy cơ làm đứt mạch máu nuôi dưỡng hoặc làm rách các cấu trúc xung quanh là rất cao.

Để giải quyết, các bác sĩ quyết định thực hiện phẫu thuật tạo hình âm đạo bằng một đoạn đại tràng sigma (một đoạn ruột già của chính bệnh nhi) được cắt rời nhưng giữ nguyên mạch máu nuôi. Đoạn ruột này được đưa xuống để thay thế cho phần âm đạo bị thiếu.

Thế nhưng, một bài toán hóc búa lại nảy sinh: Khung chậu của bé gái 5 tuổi vừa nhỏ vừa sâu, các mô xung quanh thì dính bết do mổ cũ, thành âm đạo thật lại quá mỏng và mủn. Việc cầm kim khâu nối trực tiếp đầu đoạn ruột với đầu âm đạo thật là bất khả thi.

Trong cái khó ló cái khôn, kíp mổ đã nảy ra một ý tưởng rất sáng tạo:

1. Họ luồn một ống thông Foley cỡ lớn (loại ống có bong bóng ở đầu thường dùng để thông tiểu) xuyên qua đoạn ruột ghép rồi đi thẳng vào trong lòng âm đạo thật.

2. Bơm căng quả bóng ở đầu ống thông ngay bên trong tử cung của bé.

3. Khi kéo nhẹ ống thông xuống dưới, quả bóng sẽ giữ vai trò như một chiếc neo, kéo áp sát đầu âm đạo thật và đầu đoạn ruột ghép lại với nhau mà không cần một mũi khâu nào tại vị trí đó.

Ống thông này đóng vai trò như một chiếc stent (giá đỡ) giúp hai đầu mô luôn thẳng hàng, ép chặt vào nhau để chúng tự liền lại theo thời gian.

Kết quả sau một năm theo dõi và những lưu ý từ bác sĩ

Sau khi giữ ống thông làm stent trong vòng 3 tuần, em bé được rút ống. Do cơ chế tự lành sẹo luôn có xu hướng co rút, các bác sĩ phát hiện miệng nối có dấu hiệu bị hẹp nhẹ nên đã hướng dẫn gia đình tự nong âm đạo hàng ngày cho bé tại nhà. Hai tháng sau cuộc đại phẫu, hậu môn nhân tạo của bé đã được đóng lại thành công.

Sau 1 năm theo dõi:

• Bé đã hoàn toàn tự chủ được đại tiện.

• Tình trạng tiểu tiện ổn định, chỉ còn bị són tiểu gấp nhẹ và đang được kiểm soát tốt bằng thuốc.

• Âm đạo mới tái tạo bằng đại tràng sigma hoạt động tốt, thông thoáng, không bị teo hẹp và dễ dàng chấp nhận que nong cỡ số 5.

Trong thực tế thăm khám, nhiều phụ nữ trưởng thành khi gặp các vấn đề về cấu trúc vùng kín cũng thường tìm đến các giải pháp như phục hồi tầng sinh môn hoặc các dịch vụ thẩm mỹ vùng kín để cải thiện chất lượng cuộc sống. Nhưng đối với một đứa trẻ 5 tuổi bị dị tật bẩm sinh, việc tạo hình phục hồi vùng kín không còn là câu chuyện thẩm mỹ đơn thuần nữa, mà nó là chiếc phao cứu sinh quyết định cả tương lai, sự tự tin và thiên chức làm mẹ sau này của đứa trẻ.

Giới hạn của nghiên cứu và lời khuyên thận trọng

Mặc dù kỹ thuật dùng ống thông làm stent trong ca mổ lại xoang niệu dục này mang lại kết quả rất khả quan, nhưng tôi cũng cần lưu ý bạn đọc rằng đây mới chỉ là báo cáo trên một ca lâm sàng duy nhất. Phương pháp đóng miệng nối không khâu này nhìn chung vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm trên thế giới, chưa trở thành phác đồ điều trị chuẩn mực phổ biến cho mọi ca bệnh. Chúng ta vẫn cần thêm các nghiên cứu trên số lượng bệnh nhân lớn hơn và thời gian theo dõi dài hơn (khi bé bước vào tuổi dậy thì và trưởng thành) để khẳng định chắc chắn về tính ổn định của nó.

Nếu gia đình có con nhỏ có những dấu hiệu bất thường như cấu trúc vùng kín khác lạ, chỉ có một lỗ duy nhất, hoặc trẻ thường xuyên bị rỉ tiểu, nhiễm trùng tiểu tái phát… điều quan trọng là phải đưa con đến các bệnh viện chuyên khoa nhi hoặc tiết niệu lớn để được chụp chiếu, soi bàng quang chẩn đoán chính xác. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi bừa bãi tại nhà vì có thể làm lu mờ triệu chứng hoặc gây viêm nhiễm nặng hơn. Những dị tật phức tạp này đòi hỏi sự kiên trì phối hợp giữa bác sĩ và gia đình trong một hành trình dài, từ khâu phẫu thuật cho đến việc chăm sóc, nong âm đạo hậu phẫu tại nhà.

Các từ khóa liên quan tìm kiếm thêm: dị tật bộ phận sinh dục nữ bẩm sinh, phẫu thuật tạo hình âm đạo bằng ruột, rò trực tràng âm đạo ở trẻ em, hẹp âm đạo bẩm sinh, cách chăm sóc sau mổ xoang niệu dục.

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.