Nhiều người thắc mắc vì sao không ăn kiêng hay tập luyện cường độ cao nhưng cân nặng vẫn giảm sút đều đặn, đi kèm những đợt sốt nhẹ ngắt quãng về chiều. Sụt cân không rõ nguyên nhân kèm sốt nhẹ kéo dài không đơn thuần là dấu hiệu suy nhược cơ thể hay cảm cúm thông thường. Trong lâm sàng Ngoại Tiết niệu, đây có thể là tiếng chuông cảnh báo sớm của các hội chứng cận ung thư (paraneoplastic syndromes) – hiện tượng khối u ở thận hoặc bàng quang phóng thích các chất trung gian hóa học vào máu, âm thầm rút cạn năng lượng của cơ thể.
1. Hội chứng cận ung thư: Vì sao ung thư hệ tiết niệu gây sốt và sụt cân?
Khi đề cập đến ung thư bàng quang hay ung thư thận, đa số người bệnh thường chỉ nghĩ đến các triệu chứng tại chỗ như đi tiểu ra máu, đau lưng hông hay tiểu rắt. Tuy nhiên, khối u không chỉ phát triển tại chỗ mà còn hoạt động như một “trạm nội tiết” bất thường.
Các tế bào ung thư và phản ứng miễn dịch của cơ thể sản sinh ra nhiều loại cytokine viêm, đặc biệt là Interleukin-6 (IL-6), Tumor Necrosis Factor-alpha (TNF-alpha) và Interleukin-1 (IL-1).
Gây sốt kéo dài: Các cytokine này tác động lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi (hypothalamus), làm thay đổi “điểm cài đặt” nhiệt độ của cơ thể, gây ra tình trạng sốt nhẹ kéo dài (thường từ 37,5°C – 38°C), hay xuất hiện về chiều hoặc đêm mà không kèm triệu chứng nhiễm trùng rõ rệt.
Tiêu hao năng lượng và gây sụt cân: Cytokine thúc đẩy trạng thái dị hóa (catabolism), làm tăng tốc độ phân hủy protein ở cơ bắp và mỡ thừa. Đồng thời, chúng ức chế trung tâm thèm ăn tại não, gây ra hội chứng suy kiệt do ung thư (cancer cachexia). Người bệnh sụt giảm trên 5% trọng lượng cơ thể trong vòng 6–12 tháng mà không rõ nguyên nhân.
2. Ung thư thận và ung thư bàng quang: Hai “nghi phạm” hàng đầu
Trong các bệnh lý ác tính hệ tiết niệu, hiện tượng sốt và giảm cân vô lý thường gắn liền với hai căn bệnh phổ biến:
Ung thư thận (Carcinoma tế bào thận – RCC)
Ung thư thận được mệnh danh là “khối u của bác sĩ nội khoa” vì khả năng tạo ra rất nhiều hội chứng cận ung thư đa dạng. Khoảng 10–20% bệnh nhân ung thư thận có biểu hiện sốt kéo dài không rõ nguyên nhân do khối u tăng tiết IL-6. Đi kèm với đó là cảm giác mệt mỏi chán ăn và tụt cân nhanh chóng. Bệnh lý này đôi khi không có biểu hiện rầm rộ ở giai đoạn đầu, khiến người bệnh dễ bỏ qua cho đến khi khối u đã tiến triển.
Ung thư bàng quang
Ung thư bàng quang ở giai đoạn tiến triển hoặc dâm lấn sâu cũng phóng thích các yếu tố viêm vào hệ tuần hoàn. Khi khối u xâm lấn lớp cơ bàng quang hoặc hoại tử trung tâm, phản ứng viêm toàn thân bùng phát mạnh mẽ, dẫn đến triệu chứng sụt cân không rõ nguyên nhân kèm sốt nhẹ kéo dài.
Nhiều trường hợp người bệnh có tiền sử viêm bàng quang mãn tính và nguy cơ ung thư bàng quang thường nhầm lẫn cơn sốt nhẹ này với một đợt tái phát nhiễm trùng đường tiết niệu thông thường, từ đó làm chậm trễ thời gian chẩn đoán chính xác.
3. Phân biệt biểu hiện cận ung thư và các bệnh lý lành tính
Sốt nhẹ và sụt cân là triệu chứng toàn thân (systemic symptoms) có thể gặp ở nhiều bệnh lý khác nhau. Việc phân biệt đúng nguyên nhân đóng vai trò quyết định trong hướng xử trí:
Nhiễm trùng đường tiết niệu cấp tính: Thường gây sốt cao đột ngột (trên 38,5°C), kèm rét run, đau rát khi đi tiểu, tiểu đục. Ngược lại, sốt do hội chứng cận ung thư thường chỉ ở mức râm râm, dai dẳng tuần này qua tuần khác và không đáp ứng tốt với kháng sinh thông thường.
Lao đường tiết niệu: Cũng gây sốt nhẹ về chiều và gầy sút cân, nhưng đi kèm triệu chứng tiểu nhiều lần về đêm, tiểu mủ vô khuẩn.
Bệnh lý u tuyến giáp hoặc đái tháo đường: Có thể gây sụt cân nhanh nhưng hiếm khi kèm theo sốt nhẹ dai dẳng nếu không có ổ nhiễm trùng phối hợp.
Đặc biệt, nếu hiện tượng sụt cân và sốt xuất hiện song hành cùng dấu hiệu đi tiểu ra máu toàn bài nhưng không đau, nguy cơ mắc bệnh lý ác tính hệ tiết niệu là rất cao và cần được kiểm tra ngay lập tức.
4. Người bệnh nên làm gì khi gặp các triệu chứng này?
Nếu nhận thấy cơ thể có dấu hiệu sụt cân không rõ nguyên nhân kèm sốt nhẹ kéo dài trên 2 tuần, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và thực hiện quy trình tầm soát bài bản tại các cơ sở chuyên khoa Tiết niệu:
Theo dõi và ghi chép: Đánh giá chính xác số cân nặng bị sút trong khoảng thời gian cụ thể, ghi lại biểu đồ nhiệt độ cơ thể hàng ngày (thời điểm sốt, mức độ sốt).
Khám chuyên khoa: Bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm máu (đánh giá tốc độ lắng máu ESR, CRP, công thức máu), xét nghiệm nước tiểu tìm hồng cầu ẩn hoặc tế bào lạ.
Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm hệ tiết niệu, chụp cắt lớp vi tính (CT scanner) hoặc cộng hưởng từ (MRI) ổ bụng là các công cụ hình ảnh học giá trị nhất giúp phát hiện sớm khối u ở thận hoặc bàng quang ngay cả khi chưa có triệu chứng tại chỗ rõ rệt.
Việc phát hiện sớm khối u khi chưa có căn xa không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị bảo tồn mà còn làm biến mất hoàn toàn các hội chứng cận ung thư như sốt hay sụt cân sau khi khối u được loại bỏ.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, người bệnh nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp nhất.


