Tác giả: Minh Hưng – Bác sĩ – Nhà văn Nguyễn Đông Hưng

Sức khỏe tiết niệu là một trong những yếu tố quan trọng nhất định hình chất lượng sống của người trung và cao tuổi. Khi bước qua tuổi 40, cơ thể bắt đầu thay đổi theo quy luật lão hóa: bàng quang mất dần độ đàn hồi, cơ sàn chậu yếu đi, thần kinh điều khiển tiểu tiện kém nhạy, nội tiết giảm sút và niêm mạc đường tiểu trở nên nhạy cảm hơn. Những biến đổi lặng lẽ này tạo ra hàng loạt triệu chứng khó chịu như tiểu đêm nhiều lần, buồn tiểu gấp, tiểu són, tiểu yếu, tiểu ngắt quãng hoặc nhiễm trùng tiểu tái phát, ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, tâm lý, khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày. Điều đáng chú ý là phần lớn các rối loạn tiết niệu không phải “tất yếu của tuổi già” mà hoàn toàn có thể được cải thiện nếu được khám sớm và chăm sóc đúng cách.

Ở nữ giới, sự suy giảm estrogen sau mãn kinh khiến niêm mạc niệu – âm trở nên khô, dễ kích ứng, dễ viêm và mất đi vai trò bảo vệ tự nhiên. Điều này dẫn đến tiểu rát, tiểu buốt, đau khi quan hệ và nhiễm trùng tiểu tái phát. Cơ sàn chậu, vốn đã bị tổn thương sau sinh, càng yếu thêm theo thời gian, gây són tiểu khi ho, cười hoặc vận động mạnh. Ở nam giới, sự phì đại tuyến tiền liệt lành tính làm cản trở dòng tiểu, gây tia yếu, tiểu khó, tiểu ngắt quãng và đôi khi dẫn đến bí tiểu cấp. Viêm tuyến tiền liệt mạn cũng khiến nhiều nam giới cảm thấy căng tức vùng hạ vị, đau khi tiểu hoặc đau lưng dưới kéo dài.

Rối loạn tiết niệu thường gặp nhất ở tuổi trung và cao niên là tình trạng bàng quang tăng hoạt (OAB). Người bệnh luôn có cảm giác buồn tiểu đột ngột, khó nhịn, phải đi vệ sinh liên tục và đôi khi tiểu són trước khi kịp vào nhà vệ sinh. Đây không phải biểu hiện bình thường mà là rối loạn cơ – thần kinh của bàng quang, cần được điều trị bằng phương pháp chuyên khoa. Tình trạng tiểu đêm quá 2 lần cũng là dấu hiệu cảnh báo, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến giấc ngủ, làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ, lo âu, té ngã và giảm chất lượng sống. Nếu để kéo dài, người bệnh dễ rơi vào vòng xoáy mệt mỏi – mất ngủ – suy nhược – trầm cảm.

Ngoài yếu tố tuổi tác và nội tiết, các bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim, thoái hóa cột sống hay việc sử dụng thuốc lợi tiểu cũng góp phần làm hệ tiết niệu dễ bị rối loạn. Bên cạnh đó, lối sống hiện đại với ít vận động, uống nước thất thường, nhịn tiểu lâu, hoặc lạm dụng cà phê và rượu bia khiến bàng quang bị kích thích nhiều hơn. Tất cả tạo thành một “gánh nặng kép” khiến người trung và cao tuổi dễ gặp các rối loạn tiểu tiện hơn.

Để chăm sóc hệ tiết niệu hiệu quả, người bệnh cần bắt đầu từ những điều đơn giản nhưng khoa học. Uống nước vừa đủ 1.5–2 lít mỗi ngày tùy theo bệnh nền, hạn chế uống nhiều sau 19h, và tránh các thức uống kích thích bàng quang như cà phê, trà đặc, rượu bia. Tập luyện cơ sàn chậu (Kegel), các bài phục hồi chức năng tầng sinh môn, biofeedback hoặc điện xung EMS giúp tăng sức mạnh cơ vòng niệu, giảm són tiểu và cải thiện kiểm soát bàng quang. Tăng cường chất xơ trong chế độ ăn giúp giảm táo bón – một trong các yếu tố làm nặng hơn cả són tiểu và bàng quang tăng hoạt. Ở phụ nữ mãn kinh, estrogen bôi tại chỗ giúp phục hồi lại niêm mạc niệu – âm, giảm viêm, giảm đau và hạn chế nhiễm trùng tái phát.

Những trường hợp nặng hơn sẽ được điều trị bằng thuốc hoặc can thiệp chuyên khoa. Thuốc giãn cơ bàng quang giúp giảm co thắt và giảm số lần đi tiểu; thuốc cải thiện kích thước tuyến tiền liệt giúp cải thiện dòng tiểu ở nam giới. Với những bệnh nhân tiểu gấp, tiểu són nặng không đáp ứng thuốc, tiêm botox bàng quang hoặc các kỹ thuật trị liệu bằng sóng từ trường, sóng xung kích đáy chậu có thể mang lại hiệu quả cao. Một số trường hợp sa tạng chậu hoặc són tiểu gắng sức kéo dài có thể cần phẫu thuật nâng sàn chậu hoặc phẫu thuật sling để khôi phục cấu trúc nâng đỡ tự nhiên.

Khám tiết niệu – sàn chậu định kỳ mỗi năm một lần là cách tốt nhất để phát hiện sớm các rối loạn tiểu tiện, nhất là ở những người có triệu chứng tiểu đêm, tiểu gấp, tiểu yếu, nhiễm trùng tiểu lặp lại hoặc cảm giác bí tiểu. Việc khám sớm không chỉ giúp điều trị kịp thời các vấn đề như bàng quang tăng hoạt hay phì đại tuyến tiền liệt mà còn loại trừ những bệnh lý nguy hiểm hơn như ung thư bàng quang, ung thư tuyến tiền liệt, sỏi niệu hay tổn thương thần kinh bàng quang. Sức khỏe tiết niệu tác động trực tiếp đến giấc ngủ, trí nhớ, tâm trạng, đời sống vợ chồng và khả năng vận động – vì vậy chăm sóc đúng và chủ động là cách để giữ gìn chất lượng sống bền vững.

Trong quá trình thăm khám và điều trị, tôi nhận thấy những bệnh nhân chăm sóc tốt sức khỏe tiết niệu thường trẻ trung, linh hoạt và tự tin hơn rất nhiều. Khi giấc ngủ được cải thiện, khi người bệnh không còn nỗi lo bất chợt buồn tiểu hay tiểu són, họ tái lập được sự tự do trong sinh hoạt, trong giao tiếp và trong những mối quan hệ thân mật. Sức khỏe tiết niệu, ở nghĩa sâu hơn, là chỉ số phản ánh phẩm chất sống và khả năng tận hưởng tuổi già một cách trọn vẹn.

Nếu bạn đang gặp các triệu chứng liên quan đến tiết niệu, hãy mạnh dạn trao đổi với bác sĩ chuyên khoa. Những vấn đề tưởng chừng tế nhị hoặc “khó nói” lại chính là điều cần được quan tâm trước tiên. Chăm sóc tiết niệu không chỉ là điều trị triệu chứng mà là chăm sóc cho phẩm giá, tự tin và sự bình an của mỗi con người khi đi qua nửa sau cuộc đời. Chủ động bảo vệ hệ tiết niệu từ hôm nay là món quà mà chúng ta dành cho chính mình – để tuổi trung niên và tuổi già trở thành giai đoạn khỏe mạnh, đầy nhân văn và đáng sống nhất.