Tác giả: Minh Hưng – Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng
Nhiễm khuẩn niệu ở phụ nữ sau sinh là tình trạng rất phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ, bởi nhiều bà mẹ cho rằng những thay đổi sau sinh chỉ là “bình thường”, tự khỏi hoặc do cơ thể mệt mỏi. Thực tế, hệ tiết niệu của người phụ nữ sau sinh đang ở giai đoạn nhạy cảm nhất: bàng quang bị giãn trong quá trình chuyển dạ, cơ sàn chậu suy yếu, niệu đạo dễ phù nề, và nội tiết thay đổi mạnh mẽ khiến môi trường chống nhiễm khuẩn tự nhiên bị suy giảm. Nếu không được nhận biết và điều trị đúng lúc, nhiễm khuẩn niệu có thể kéo dài, gây đau rát, bí tiểu, sốt hoặc ảnh hưởng đến việc chăm con, thậm chí gây biến chứng lên thận.
Nhiều phụ nữ sau sinh chia sẻ rằng họ cảm thấy đau rát khi đi tiểu, buồn tiểu liên tục nhưng tiểu rất ít, đôi khi kèm mùi khai nồng hoặc nước tiểu đục. Số khác lại thấy đau vùng hạ vị, cảm giác tức nặng, hoặc đau buốt cuối dòng tiểu. Có người bí tiểu hoàn toàn, phải nhờ đến can thiệp y tế. Những triệu chứng này không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến tâm lý: đang trong giai đoạn chăm con, nuôi con bằng sữa, mất ngủ và mệt mỏi, mọi cảm giác đau – buốt ở vùng kín đều khiến cơ thể càng kiệt sức hơn.
Nguyên nhân dẫn đến nhiễm khuẩn niệu sau sinh rất đa dạng. Sau quá trình chuyển dạ kéo dài, bàng quang bị chèn ép và giãn, khiến khả năng co bóp yếu tạm thời. Sản phụ phải đặt sonde tiểu trong mổ lấy thai hoặc trong cuộc sinh thường khó, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Mất nước, táo bón, chăm con thiếu ngủ và ít uống nước cũng khiến nước tiểu đặc lại, dễ gây kích ứng bàng quang. Với những phụ nữ có rách tầng sinh môn, khâu tầng sinh môn hoặc cắt tầng sinh môn, việc vệ sinh chưa đúng cách hoặc để ẩm vùng kín là yếu tố thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Một số sản phụ bị bí tiểu sau sinh, không làm rỗng bàng quang hoàn toàn, dẫn đến ứ nước tiểu – và ứ nước tiểu chính là “môi trường lý tưởng” cho vi khuẩn gây nhiễm khuẩn.
Trong thực tế thăm khám, tôi gặp nhiều trường hợp sản phụ cố gắng chịu đựng vì sợ uống kháng sinh ảnh hưởng đến sữa mẹ. Tuy nhiên, y học hiện đại đã có nhiều loại kháng sinh an toàn cho phụ nữ cho con bú. Việc trì hoãn điều trị chỉ khiến viêm lan rộng, gây sốt, đau hông – lưng, viêm bể thận, thậm chí phải nhập viện truyền thuốc. Điều quan trọng là người mẹ cần được khám sớm, làm xét nghiệm nước tiểu và điều trị đúng phác đồ, thay vì tự mua thuốc hoặc để bệnh kéo dài.
Điều trị nhiễm khuẩn niệu sau sinh không chỉ là dùng thuốc mà còn là điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Sản phụ cần uống đủ nước, không nhịn tiểu, tránh dùng quá nhiều cà phê hoặc trà đặc – vốn là những chất kích thích bàng quang. Vệ sinh vùng kín nhẹ nhàng, tránh thụt rửa sâu hoặc dùng dung dịch có tính sát khuẩn mạnh gây khô niêm mạc. Thay băng vệ sinh thường xuyên và giữ vùng tầng sinh môn luôn khô thoáng. Với những người có rách hoặc khâu tầng sinh môn, nên vệ sinh bằng nước ấm, lau khô bằng khăn mềm và tránh mặc quần quá chật. Nếu có hiện tượng bí tiểu, cảm giác tiểu không hết hoặc đau tăng dần, cần đi khám ngay để đánh giá nguy cơ ứ nước tiểu – tình trạng dễ gây nhiễm khuẩn tái phát.
Mặt khác, sự suy giảm estrogen sau sinh, đặc biệt ở phụ nữ cho con bú, khiến niêm mạc niệu – âm trở nên mỏng và dễ kích ứng. Một số trường hợp bị viêm âm đạo sau sinh cũng dễ kéo theo nhiễm khuẩn niệu. Điều trị kết hợp hai tình trạng này giúp cải thiện triệu chứng nhanh và ngăn tái phát. Các bài tập phục hồi chức năng sàn chậu cũng rất quan trọng, giúp tăng sức mạnh cơ vùng niệu – sinh dục, cải thiện phản xạ tiểu tiện và giảm cảm giác buồn tiểu gấp.
Một điều cần thiết nữa là hỗ trợ tâm lý cho mẹ sau sinh. Nhiễm khuẩn niệu, dù không nguy hiểm như nhiều biến chứng sản khoa khác, lại gây đau và khó chịu kéo dài, làm mẹ dễ căng thẳng, lo âu hoặc cáu gắt vì mất ngủ. Việc đau khi đi tiểu khiến nhiều người ngại uống nước hoặc ngại đi vệ sinh, tạo thành vòng lặp bất lợi. Nếu người mẹ được giải thích rõ bệnh, được chia sẻ và đồng hành bởi bác sĩ, họ sẽ cảm thấy yên tâm và hợp tác điều trị tốt hơn.
Nhiễm khuẩn niệu ở phụ nữ sau sinh không phải là bệnh “tự khỏi”, cũng không phải điều cần phải chịu đựng. Điều trị đúng ngay từ đầu giúp mẹ nhanh phục hồi, chăm con khỏe mạnh và tránh tái phát. Sức khỏe tiết niệu là một phần quan trọng của sức khỏe phụ nữ, đặc biệt trong giai đoạn hậu sản – thời điểm cơ thể dễ tổn thương và cần được chăm sóc cẩn thận nhất. Khi người mẹ khỏe mạnh, tinh thần tốt, việc nuôi dưỡng và gắn kết với em bé cũng thuận lợi hơn.
Nếu bạn vừa sinh và đang gặp cảm giác đau rát khi đi tiểu, tiểu buốt, tiểu khó, sốt nhẹ hoặc tiểu lắt nhắt nhiều lần, đừng bỏ qua. Hãy đi khám sớm để được tư vấn và điều trị đúng phác đồ. Sự thấu hiểu, đồng hành và chăm sóc kịp thời sẽ giúp cơ thể bạn phục hồi nhanh chóng, lấy lại sự thoải mái và niềm vui trong hành trình làm mẹ.
