Cắt bao quy đầu là một trong những thực hành gây nhiều tranh luận nhất trong lịch sử chăm sóc cơ thể nam giới. Có người xem đây là nghi lễ thiêng liêng. Có người xem đó là dấu mốc trưởng thành. Có người coi đây là thủ thuật nam khoa cần thiết trong một số trường hợp. Cũng có người đặt câu hỏi: nếu không có bệnh lý, liệu có nên can thiệp vào cơ thể hay không?
Câu hỏi ấy không mới. Nó đã đi qua hàng nghìn năm lịch sử.
Từ Ai Cập cổ đại, Do Thái giáo, Hồi giáo đến các cộng đồng bộ lạc ở châu Phi, Úc và Thái Bình Dương, cắt bao quy đầu không chỉ là một thao tác trên cơ thể. Nó từng là dấu hiệu của sự thanh sạch, căn tính tôn giáo, tư cách thành viên cộng đồng và nghi lễ bước vào tuổi trưởng thành. Bản thảo chuyên khảo “Khảo cứu lịch sử cắt bao quy đầu: Từ nghi lễ cổ đại đến y học nam khoa hiện đại” của Minh Hưng/Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng cũng đặt thực hành này trong dòng chảy dài của lịch sử thân thể, tôn giáo, quyền lực, vệ sinh và y học nam khoa.
Vậy cắt bao quy đầu nên được hiểu là gì: tôn giáo, văn hóa hay y học?
Câu trả lời ngắn gọn là: cả ba, tùy bối cảnh.
Trong nhiều cộng đồng cổ truyền, cắt bao quy đầu là nghi lễ trưởng thành. Một thiếu niên sau khi trải qua nghi lễ không chỉ thay đổi về thân thể, mà còn được cộng đồng công nhận là người nam trưởng thành. Britannica mô tả nghi lễ chuyển tiếp là hình thức đánh dấu việc một cá nhân bước từ địa vị xã hội hoặc tôn giáo này sang địa vị khác; cách hiểu này giúp giải thích vì sao cắt bao quy đầu ở nhiều nơi từng gắn với tuổi dậy thì, thử thách chịu đau và trách nhiệm nam giới.
Trong Do Thái giáo, cắt bì mang ý nghĩa giao ước. Nó là dấu hiệu tôn giáo và căn tính cộng đồng, được thực hiện rất sớm trong đời sống trẻ nam. Trong Hồi giáo, cắt bao quy đầu cũng được duy trì rộng rãi như một thực hành gắn với sự thanh sạch, truyền thống và bản sắc. Vì vậy, nếu chỉ nhìn cắt bao quy đầu như một “thủ thuật nhỏ”, ta sẽ bỏ qua chiều sâu tôn giáo đã giúp thực hành này tồn tại qua nhiều thế kỷ.
Nhưng nếu chỉ xem đây là nghi lễ, ta cũng chưa nhìn đủ.
Từ góc nhìn lịch sử y học, cắt bao quy đầu còn liên quan đến các quan niệm vệ sinh sơ khai. Người cổ đại chưa biết vi khuẩn, kháng sinh hay phẫu thuật vô khuẩn. Tuy nhiên, họ có thể quan sát các vấn đề như viêm nhiễm, mùi hôi, khó vệ sinh hoặc bệnh lý vùng sinh dục. Chính kinh nghiệm sống trong môi trường nóng, thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh hạn chế có thể đã góp phần duy trì thực hành này. Báo cáo WHO/UNAIDS về xu hướng cắt bao quy đầu nam trên toàn cầu cũng cho thấy mức độ phổ biến của thủ thuật chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố cùng lúc: tôn giáo, văn hóa, xã hội, sắc tộc, an toàn, khả năng chấp nhận và nhận thức lợi ích sức khỏe.
Ngày nay, cắt bao quy đầu cần được thảo luận trong khung y học chứng cứ. NCBI Bookshelf định nghĩa cắt bao quy đầu là thủ thuật loại bỏ bao quy đầu che phủ quy đầu dương vật, đồng thời ghi nhận thực hành này đã tồn tại hàng nghìn năm trong các truyền thống văn hóa, tôn giáo, nghi lễ trưởng thành và vệ sinh. Nguồn này cũng liệt kê một số lợi ích y khoa được ghi nhận, như giảm nguy cơ viêm quy đầu, viêm bao quy đầu, hẹp bao quy đầu, nghẹt bao quy đầu và một số nhiễm trùng nhất định.
Tuy nhiên, nói có lợi ích không có nghĩa là mọi nam giới đều bắt buộc phải cắt. Đây là điểm cần tranh luận một cách tỉnh táo.
CDC nhấn mạnh việc tư vấn cắt bao quy đầu cần cung cấp thông tin về lợi ích và nguy cơ, để cá nhân hoặc gia đình đưa ra quyết định phù hợp với hoàn cảnh y tế, tôn giáo, văn hóa và giá trị riêng. Nói cách khác, y học hiện đại không nên biến một thủ thuật có chỉ định thành một mệnh lệnh áp dụng cho tất cả.
Vậy khi nào cắt bao quy đầu là vấn đề y khoa?
Trong thực hành nam khoa, bác sĩ thường cân nhắc thủ thuật khi người bệnh có hẹp bao quy đầu, nghẹt bao quy đầu, viêm bao quy đầu tái phát, khó vệ sinh, đau khi quan hệ, rách bao quy đầu tái diễn hoặc các vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng sống. Khi đó, cắt bao quy đầu không còn là chuyện biểu tượng hay truyền thống, mà là một lựa chọn điều trị cần được thăm khám, giải thích và thực hiện an toàn.
Điều đáng bàn là trong xã hội hiện đại, một thủ thuật từng thuộc về nghi lễ cổ đại đã bước vào vùng đối thoại mới: quyền tự quyết cơ thể, đạo đức y khoa, sức khỏe sinh dục, tôn trọng văn hóa và bằng chứng khoa học.
Có nên cắt bao quy đầu vì truyền thống gia đình?
Có nên cắt cho trẻ nhỏ khi chưa có bệnh lý rõ ràng?
Có nên trì hoãn để cá nhân tự quyết khi trưởng thành?
Trong trường hợp hẹp bao quy đầu hoặc viêm tái phát, có nên tiếp tục chịu đựng vì sợ thủ thuật?
Những câu hỏi này không nên được trả lời bằng cảm xúc cực đoan. Chúng cần được đặt trong đối thoại giữa người bệnh, gia đình, bác sĩ và bối cảnh văn hóa cụ thể.
Một cách nhìn cân bằng là: lịch sử giúp ta hiểu vì sao cắt bao quy đầu tồn tại; tôn giáo giúp ta hiểu vì sao nó thiêng liêng với nhiều cộng đồng; y học giúp ta biết khi nào nó cần thiết, khi nào chưa cần, và làm thế nào để an toàn.
Cắt bao quy đầu không nên bị thần thánh hóa như giải pháp cho mọi vấn đề nam khoa. Nhưng cũng không nên bị giản lược thành một tập tục lạc hậu. Thực chứng lịch sử cho thấy đây là một thực hành đa tầng nghĩa, đã đi từ đền thờ, bộ lạc, gia đình, giáo đường đến phòng khám hiện đại.
Điều quan trọng nhất hôm nay không phải là tranh cãi xem cắt bao quy đầu “đúng” hay “sai” trong mọi trường hợp. Câu hỏi đúng hơn là: với người cụ thể này, trong hoàn cảnh cụ thể này, thủ thuật có cần thiết không, có lợi hơn hại không, có được tư vấn đầy đủ không và có được thực hiện an toàn không?
Đó là cách tiếp cận vừa tôn trọng lịch sử, vừa tôn trọng tôn giáo, vừa trung thành với y học hiện đại.
Tài liệu tham khảo
- WHO/UNAIDS – Male circumcision: global trends and determinants of prevalence, safety and acceptability.
- CDC – Information for providers counseling male patients and parents regarding male circumcision.
- NCBI Bookshelf – StatPearls: Circumcision.
- Encyclopaedia Britannica – Circumcision; Rite of Passage.
- Minh Hưng/Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng – Khảo cứu lịch sử cắt bao quy đầu: Từ nghi lễ cổ đại đến y học nam khoa hiện đại.
