Con sốt cao quấy khóc, coi chừng nhiễm trùng đường tiết niệu ở trẻ em! Bác sĩ chia sẻ dấu hiệu nhận biết sớm và cách bảo vệ thận của con.

Nhiều ông bố bà mẹ thấy con sốt là cuống cuồng mua thuốc hạ sốt, hoặc nghĩ ngay đến viêm họng, mọc răng. Đến khi đưa con đến chỗ tôi, làm xét nghiệm ra thì bàng quang, thận đã viêm nhoe nhoét rồi. Thống kê của các đồng nghiệp Mỹ cho thấy, cứ 100 bé gái thì có khoảng 8 bé, và 100 bé trai thì có 2 bé sẽ dính phải căn bệnh này ít nhất một lần trong đời. Khổ một nỗi, trẻ càng nhỏ thì nguy cơ biến chứng suy thận, hỏng thận do nhiễm trùng tiểu càng cao. Đừng đùa với nó!

Hệ tiết niệu của trẻ hoạt động thế nào? Có giống người lớn không?

Để hiểu vì sao con dễ bị bệnh, trước hết phải xem cái “nhà máy xử lý nước thải” của con vận hành ra sao đã.

Hệ tiết niệu bao gồm hai quả thận, hai ống dẫn nước tiểu (gọi là niệu quản), một cái bể chứa (bàng quang) và ống dẫn nước tiểu ra ngoài (niệu đạo). Thận đóng vai trò như một màng lọc tối tân, vừa thải chất độc, vừa cân bằng các chất như natri, kali trong máu, lại còn tiết ra hormone tạo máu và làm chắc xương.

Nước tiểu bình thường là môi trường vô trùng hoàn toàn. Cơ chế dòng chảy một chiều từ trên xuống dưới chính là vũ khí tối tân giúp tống khứ mọi kẻ xâm nhập. Thế nhưng, đời không như là mơ. Vi khuẩn hoàn toàn có thể “đi cửa sau”, lội ngược dòng từ niệu đạo lên bàng quang để gây họa.

Nếu các bạn muốn biết thêm về cách thức những kẻ xâm nhập này tấn công ở các đối tượng khác, có thể đọc thêm bài phân tích chi tiết của tôi về việc vi khuẩn e coli tấn công và ngược dòng vào đường tiết niệu nam như thế nao.

Dung tích bàng quang của các con nhỏ lắm, tính theo công thức: $\text{Tuổi của con}\times 30\text{ ml}$. Một đứa trẻ 4 tuổi thì bàng quang chỉ chứa được tầm 120 – 180 ml nước tiểu thôi, tức là chưa đầy một cốc nước bét xi. Thế nên con phải đi tiểu nhiều lần hơn chúng ta là chuyện hết sức bình thường.

Làm sao biết con đang bị nhiễm trùng tiểu? Dấu hiệu “đánh lừa” cha mẹ

Trẻ lớn biết đau, biết kêu thì dễ rồi. Chúng sẽ than đau bụng dưới, đau lưng, tiểu rát, hoặc liên tục đòi đi vệ sinh nhưng chỉ rặn ra vài giọt. Có đứa trước giờ không đái dầm, bỗng nhiên dạo này lại hay tè dầm ra quần, ra giường.

Thế nhưng, gặp mấy bé còn ẵm ngửa thì mới là thử thách thực sự. Dấu hiệu cực kỳ mơ hồ! Con không biết nói, chỉ biết khóc thôi.

Một số biểu hiện các mẹ phải đặc biệt lưu ý:

• Con sốt cao đùng đùng mà không kèm ho, chảy mũi.

• Cứ mỗi lần tè là con lại khóc thét lên.

• Con lười bú, bỏ ăn, quấy khóc vô cớ.

• Ngửi tã thấy mùi khai nồng, hôi hám rất khó chịu. Nước tiểu nhìn kỹ thấy đục đục, thậm chí có màu hồng (tiểu máu).

Tôi từng khám một ca, mẹ bé bảo ở nhà con cứ sốt hâm hấp, đi ngoài phân lỏng, cứ tưởng rối loạn tiêu hóa nên tự mua men vi sinh cho uống cả tuần. Đến lúc con lả đi mới bế vào viện, xét nghiệm nước tiểu thì bạch cầu đã tăng vọt. Suýt chút nữa là vi khuẩn chạy vào máu gây nhiễm trùng huyết rồi, nguy hiểm vô cùng! Các bạn có thể đọc thêm về canh bao viem duong tiet nieu nam dau hieu nhan biet som va giai phap tu chuyen gia để thấy đối với người lớn hay trẻ nhỏ thì việc nhận diện sớm luôn là chìa khóa vàng.

Thủ phạm thực sự đứng sau những trận hành sốt của con

Về bản chất, nhiễm trùng đường tiết niệu ở trẻ em được chia làm hai nhóm chính:

1. Viêm bàng quang (Cystitis): Nhiễm trùng khu trú ở phần dưới. Con sẽ đau, sưng bàng quang, khó chịu khi đi tiểu.

2. Viêm thận – bể thận (Pyelonephritis): Đây là cấp độ nặng. Vi khuẩn đã leo bám ngược dòng lên đến thận, gây tổn thương nhu mô thận. Trẻ nhỏ cực kỳ dễ bị sẹo thận vĩnh viễn nếu rơi vào trường hợp này.

Nhiều đứa trẻ sinh ra với hệ tiết niệu hoàn toàn bình thường nhưng vẫn bị viêm do vệ sinh kém. Tuy nhiên, nếu con bị nhiễm trùng tiểu tái đi tái lại, tôi luôn yêu cầu tầm soát kỹ hai dị tật bẩm sinh sau:

Trào ngược bàng quang – niệu quản (VUR)

Bình thường, chỗ nối giữa niệu quản và bàng quang có một cái van một chiều rất khít. Khi bàng quang bóp để tiểu, van đóng lại không cho nước tiểu dội ngược lên trên. Nhưng ở một số bé, cái van này bị lỗi. Nước tiểu cứ thế chảy ngược từ bàng quang lên thận, kéo theo một “đoàn quân” vi khuẩn lên tàn phá vùng thượng nguồn.

Tắc nghẽn đường tiết niệu

Có thể do một đoạn niệu đạo hoặc niệu quản của con bị hẹp bẩm sinh. Nước tiểu bị ứ lại, không thoát ra ngoài được. Mà các bạn biết rồi đấy, “nước chảy thì trong, nước đọng thì thối”, nước tiểu ứ đọng chính là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi nảy nở.

Quy trình chẩn đoán và điều trị tại bệnh viện: Cha mẹ cần chuẩn bị gì?

Cách duy nhất để khẳng định con có bị bệnh hay không là xét nghiệm nước tiểu.

Nói thì dễ chứ lấy nước tiểu của các bé chưa biết gọi là cả một nghệ thuật. Bác sĩ có thể phải dán một cái túi nilon chuyên dụng vào vùng kín của con để hứng. Với trẻ lớn hơn, bố mẹ phải giúp con lấy nước tiểu giữa dòng (bỏ đoạn đầu, lấy đoạn giữa). Tuyệt đối không để nước tiểu dính vào da hay thành bô bẩn, vi khuẩn bên ngoài lọt vào là kết quả sai lệch ngay. Trong vài trường hợp bất khả kháng, chúng tôi phải dùng một cái ống thông nhỏ đặt vào niệu đạo để lấy nước tiểu trực tiếp từ bàng quang cho sạch.

Mẫu nước tiểu sẽ được soi tìm vi khuẩn và mủ (bạch cầu). Tiếp theo, bắt buộc phải làm cấy nước tiểu để xem chính xác con đang bị con vi khuẩn nào hành hạ, từ đó làm kháng sinh đồ để chọn đúng loại thuốc “diệt gọn” mục tiêu.

Về điều trị, vũ khí chính là kháng sinh. Tùy mức độ nặng nhẹ, bác sĩ sẽ cho thuốc uống tại nhà hoặc bắt buộc nhập viện tiêm truyền nếu con sốt quá cao, nôn trớ không uống được thuốc.

Một sai lầm chí mạng của các bậc phụ huynh là thấy con uống thuốc 2 – 3 ngày hết sốt, tươi tỉnh trở lại là tự ý dừng thuốc. Xin thưa, vi khuẩn mới bị ngất đi chứ chưa chết hẳn đâu! Dừng thuốc nửa chừng là rước ngay họa vi khuẩn kháng thuốc, lần sau bị lại là cực kỳ mệt mỏi. Hãy uống đủ liều, đúng ngày theo đơn của bác sĩ.

Sau khi con khỏi bệnh, tùy trường hợp (đặc biệt là các bé bị viêm thận), tôi sẽ chỉ định làm thêm siêu âm, chụp bàng quang khi tiểu (VCUG) hoặc xạ hình thận để xem hệ tiết niệu của con có dị tật gì không, thận có bị sẹo không. Nếu có bất thường, việc chuyển qua can thiệp sâu với các chuyên gia Tiết niệu Nhi khoa là điều cần thiết. Để hiểu rõ hơn về phác đồ chuẩn quốc tế trong việc tiếp cận các bệnh lý này, bạn có thể xem qua bài viết viem duong tiet nieu nam tong quan y khoa tu guideline aua dr dong hung để nắm được tinh thần điều trị chuẩn y khoa.

Bí kíp “vàng” giúp con bái biệt nhiễm trùng tiểu

Phòng bệnh bao giờ cũng rẻ và đỡ đau đớn hơn chữa bệnh. Theo tài liệu chính thức từ Urology Care Foundation, cha mẹ hoàn toàn có thể bảo vệ con bằng những thói quen đơn giản hàng ngày:

• Thay tã thường xuyên: Đừng để mông con ngâm trong chiếc tã sũng nước và phân suốt cả ngày. Vi khuẩn từ phân bò sang niệu đạo nhanh lắm.

• Lau chùi đúng cách cho bé gái: Quy tắc bất di bất dịch: Lau từ trước ra sau. Tuyệt đối không lau ngược từ hậu môn lên phía trước, hành động đó chẳng khác nào tự tay đưa vi khuẩn vào đường tiểu của con.

• Nhắc con uống nước và đi tiểu: Đừng để con mải chơi mà nhịn tiểu. Nước tiểu lưu lại bàng quang quá lâu là “ổ” nuôi vi khuẩn. Cho con uống nhiều nước để tăng cường dòng chảy, rửa trôi vi khuẩn tự nhiên.

• Trị dứt điểm táo bón: Nghe có vẻ chẳng liên quan đúng không? Nhưng thực tế, khối phân to trong trực tràng khi bị táo bón sẽ chèn ép vào bàng quang, khiến bàng quang không thể tống hết nước tiểu ra ngoài, gây ứ đọng và dẫn đến viêm nhiễm.

Nhiễm trùng đường tiết niệu ở trẻ em không phải là chuyện có thể tặc lưỡi cho qua. Thấy con có dấu hiệu bất thường, việc đầu tiên là phải đưa con đi khám, làm xét nghiệm đàng hoàng. Đừng tự làm thầy thuốc ở nhà rồi rước họa vào thân con, tội nghiệp các bé.

Chúc các bé luôn khỏe mạnh! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, cứ để lại bình luận phía dưới, tôi sẽ giải đáp nhé!

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.