Hướng dẫn mới từ Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu cho thấy nhiều phác đồ kháng sinh cũ trong điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu và viêm niệu đạo đã không còn phù hợp do tình trạng kháng thuốc. Bài viết giải thích dễ hiểu từ góc nhìn bác sĩ tiết niệu lâm sàng.
Có những bệnh nhân đến khám vì tiểu buốt, tiểu rát kéo dài. Uống vài toa kháng sinh thì đỡ, nhưng vài tuần sau lại tái phát. Một số người khá bất ngờ khi nghe bác sĩ nói rằng loại thuốc trước đây từng rất hiệu quả, giờ có thể không còn phù hợp nữa.
Trong thực tế thăm khám tiết niệu, đây không phải chuyện hiếm.
Một tài liệu mới từ Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu (EAU) vừa nhấn mạnh lại vấn đề mà giới chuyên môn đã lo ngại từ vài năm nay: nhiều vi khuẩn gây bệnh đường tiết niệu và sinh dục đang kháng thuốc nhanh hơn dự đoán. Điều này buộc các hướng dẫn điều trị phải thay đổi, đặc biệt với những trường hợp viêm niệu đạo và nhiễm khuẩn liên quan đến Mycoplasma genitalium.
Bài gốc của EAU có thể xem tại:
EAU Guidelines on Urological Infections – Publications & Appendices
Khi thuốc kháng sinh quen thuộc không còn hiệu quả như trước
Theo dữ liệu được trích dẫn trong tài liệu, tỷ lệ kháng nhóm kháng sinh macrolide tại châu Âu hiện đã vượt 33%, và ở nhóm nguy cơ cao có thể trên 85%.
Nói đơn giản hơn: có những loại vi khuẩn từng dễ điều trị bằng azithromycin liều duy nhất, giờ lại “nhờn thuốc” khá nhiều.
Điều này đặc biệt đáng chú ý với Mycoplasma genitalium — một tác nhân có thể gây viêm niệu đạo ở nam giới và viêm cổ tử cung, viêm vùng chậu ở nữ giới.
Nhiều bệnh nhân thường nghĩ viêm tiết niệu nào cũng giống nhau, chỉ cần uống kháng sinh vài ngày là khỏi. Nhưng thực tế, viêm bàng quang thông thường và viêm niệu đạo do vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục là hai nhóm bệnh khác nhau, cơ chế điều trị cũng khác.
Từ góc nhìn bác sĩ, điều đáng lo không phải chỉ là bệnh kéo dài. Vấn đề lớn hơn là việc dùng kháng sinh chưa phù hợp sẽ làm vi khuẩn tiếp tục kháng thuốc mạnh hơn.
Hướng dẫn mới về Nhiễm khuẩn Tiết niệu của Châu Âu thay đổi gì?
Trong khuyến cáo năm 2025, Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu đã thay đổi khá rõ cách tiếp cận điều trị.
Doxycycline được ưu tiên hơn trong một số trường hợp
EAU khuyến cáo doxycycline trở thành lựa chọn điều trị kinh nghiệm đầu tay đối với viêm niệu đạo không do lậu cầu.
Điều này phản ánh thay đổi lớn trong thực hành lâm sàng. Trước đây, nhiều nơi dùng azithromycin liều duy nhất khá phổ biến vì tiện và dễ tuân thủ. Nhưng khi tỷ lệ kháng thuốc tăng cao, lợi ích của cách dùng cũ giảm đi đáng kể.
Azithromycin không còn dùng kiểu “1 liều duy nhất” như trước
Với trường hợp xác định nhiễm Mycoplasma genitalium, hướng dẫn mới đề xuất phác đồ azithromycin kéo dài 4 ngày thay vì uống một liều duy nhất.
Thông thường, bệnh nhân sẽ được dùng doxycycline trước để giảm tải lượng vi khuẩn, sau đó mới chuyển sang azithromycin.
Mục tiêu là giúp thuốc đạt hiệu quả tốt hơn và giảm nguy cơ tạo thêm chủng kháng thuốc mới.
Tuy vậy, cần nói rõ rằng đây là khuyến cáo chuyên môn dành cho bác sĩ điều trị. Người bệnh không nên tự đổi thuốc hoặc tự mua kháng sinh theo thông tin trên mạng.
Vì sao chuyện kháng thuốc trong Nhiễm khuẩn Tiết niệu lại được quan tâm nhiều như vậy?
Một điểm khá hay trong bài xã luận của EAU là họ không xem đây chỉ là vấn đề của riêng ngành tiết niệu.
Khi kháng sinh bị dùng chưa hợp lý ở một nhóm bệnh, hậu quả có thể lan sang nhiều chuyên khoa khác.
Ví dụ, tình trạng kháng macrolide hiện cũng đang tăng ở Streptococcus pneumoniae — loại vi khuẩn gây viêm phổi khá thường gặp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến điều trị cho trẻ em, người già và bệnh nhân hồi sức.
Nói cách khác, việc dùng kháng sinh cho một ca viêm niệu đạo hôm nay có thể tác động đến hiệu quả điều trị viêm phổi của một bệnh nhân khác trong tương lai.
Đó là lý do nhiều hướng dẫn quốc tế gần đây nhấn mạnh chuyện “dùng đúng thuốc, đúng thời điểm, đúng chỉ định”.
Không phải trường hợp tiểu buốt nào cũng giống nhau
Trong phòng khám tiết niệu, có một điều tôi gặp khá thường xuyên: bệnh nhân tự mua thuốc sau vài lần tiểu rát hoặc tiểu lắt nhắt.
Một số người đỡ thật. Nhưng cũng có người kéo dài dai dẳng, xét nghiệm nước tiểu bình thường mà triệu chứng vẫn còn.
Có khi nguyên nhân lại nằm ở:
- viêm niệu đạo,
- bệnh lây truyền qua đường tình dục,
- sàn chậu tăng trương lực,
- tồn lưu nước tiểu,
- hoặc viêm tiết niệu tái phát.
Bạn có thể đọc thêm:
- Tại sao cơ sàn chậu yếu lại khiến nước tiểu ứ đọng và gây viêm?
- Viêm đường tiết niệu tái phát: thế nào là tái phát và vì sao nguy hiểm?
- Tác động của viêm tiết niệu đến số lượng và chất lượng sữa mẹ
EAU và EMA đang muốn phối hợp chặt hơn trong điều trị Nhiễm khuẩn Tiết niệu
Một phần quan trọng trong bài viết gốc là câu chuyện giữa khoa học lâm sàng và cơ quan quản lý thuốc.
Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu (EAU) có xu hướng cập nhật nhanh hơn dựa trên dữ liệu mới. Trong khi đó, Cơ quan Dược phẩm Châu Âu (EMA) cần nhiều bước đánh giá để đảm bảo tính pháp lý và an toàn trước khi thay đổi hướng dẫn chính thức.
Hai hệ thống này đều cần thiết.
Tài liệu cho rằng nếu phối hợp tốt hơn giữa bác sĩ lâm sàng và cơ quan quản lý, các thay đổi điều trị có thể được cập nhật kịp thời và thống nhất hơn, đặc biệt trong bối cảnh kháng kháng sinh đang tăng nhanh.
Người bệnh nên hiểu gì từ những thay đổi này?
Có vài điều tôi nghĩ bệnh nhân nên nhìn vấn đề một cách bình tĩnh:
- Kháng sinh không phải cứ mạnh là tốt.
- Một loại thuốc từng hiệu quả trước đây chưa chắc còn phù hợp ở thời điểm hiện tại.
- Điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu đôi khi cần phân biệt rất kỹ nguyên nhân.
- Không nên tự giữ toa thuốc cũ để dùng lại nhiều lần.
- Nếu triệu chứng tái phát liên tục, nên kiểm tra kỹ thay vì đổi thuốc liên tục.
Nhiều trường hợp viêm kéo dài không hẳn do “uống thuốc chưa đủ mạnh”, mà do điều trị chưa đúng nguyên nhân hoặc vi khuẩn đã kháng thuốc.
Link tham khảo uy tín
- European Association of Urology (EAU) – Urological Infections Guidelines
- European Medicines Agency (EMA) – Azithromycin review
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
