Sinh con nhiều lần khiến hệ cơ đáy chậu bị quá tải. Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng phân tích lý do nguy cơ són tiểu tăng cao ở lần mang thai thứ 2, thứ 3 và giải pháp phục hồi.

Có một người mẹ ba con vừa bế em bé út đến phòng khám của tôi tuần trước với một tiếng thở dài đầy ngao ngán. Chị bảo: “Bác sĩ ơi, hồi sinh đứa đầu lòng, em khỏe re, chẳng biết hạt nước tiểu rỉ ra là gì. Sang đứa thứ hai thì thỉnh thoảng hắt hơi mới bị một chút, vài tuần sau sinh là tự hết. Nhưng lần này, mới mang bầu đứa thứ ba đến tháng thứ 6 là em đã phải dùng băng vệ sinh hằng ngày rồi. Giờ sinh xong được 4 tháng mà tình trạng vẫn không giảm, cứ đứng lên bế con là nước tiểu lại rỉ ra. Có phải bàng quang của em đã hỏng hẳn rồi không?”

Nỗi hoang mang của người mẹ này là tâm sự chung của rất nhiều chị em khi bước vào những lần sinh nở tiếp theo. Nhiều người thường lầm tưởng rằng cơ thể đã có kinh nghiệm từ lần sinh đầu thì những lần sau sẽ diễn ra suôn sẻ và dễ phục hồi hơn. Thực tế lâm sàng lại chứng minh điều ngược lại, đặc biệt là đối với hệ thống nâng đỡ vùng bụng dưới.

Khi bước vào thiên chức làm mẹ lần thứ 2 hoặc lần thứ 3, nguy cơ són tiểu tăng cao là một thực tế y khoa đã được dự báo trước, xuất phát từ những tổn thương mang tính cộng dồn của hệ cơ xương chậu qua các mùa sinh nở.

 Để có cái nhìn toàn diện về bản chất của chứng rỉ tiểu kiểm soát sau sinh, chị em có thể đọc thêm bài viết: Són tiểu sau sinh: Giải mã nỗi niềm thầm kín từ góc nhìn bác sĩ.

Hiệu ứng “cộng dồn” tổn thương và lý do hệ sàn chậu kiệt sức

Hệ cơ sàn chậu của người phụ nữ giống như một tấm võng đàn hồi bằng cao su, có nhiệm vụ nâng đỡ ba cơ quan cốt lõi: bàng quang, tử cung và trực tràng. Ở lần mang thai đầu tiên, tấm võng này bị kéo giãn hết mức bởi sức nặng của thai nhi, bánh nhau và nước ối suốt 9 tháng 10 ngày, sau đó chịu thêm một áp lực rặn đẻ cực đại. Dù sau sinh, các sợi cơ có khả năng tự co hồi một phần, nhưng chúng rất khó quay trở lại trạng thái săn chắc như thời con gái.

Khi bạn mang thai lần 2 hoặc lần 3, tấm võng vốn đã có những vết xước và độ chùng nhất định từ trước nay lại phải tiếp tục gánh vác một tải trọng tương tự, thậm chí lớn hơn. Các mô liên kết và sợi collagen bị kéo giãn liên tục mà không có đủ thời gian để phục hồi hoàn toàn giữa các lần sinh.

Hệ quả là chiếc van cơ thắt niệu đạo – bộ phận giữ nhiệm vụ đóng chặt bàng quang – bị lỏng lẻo nghiêm trọng. Theo các báo cáo dịch tễ học trên PubMed, tỷ lệ phụ nữ gặp chứng són tiểu gắng sức tăng tịnh tiến theo số lần sinh con (số lần chuyển dạ). Việc sinh đa sản chính là yếu tố độc lập khiến nguy cơ són tiểu tăng cao rõ rệt nhất.

Những biểu hiện thường gặp ở người sinh con thứ 2, thứ 3

Không giống như lần đầu thường chỉ rỉ tiểu nhẹ sau khi sinh, ở lần sinh thứ hai hoặc thứ ba, các dấu hiệu có thể xuất hiện sớm hơn và đa dạng hơn:

• Rỉ tiểu ngay trong thai kỳ: Nhiều sản phụ bị rỉ nước tiểu ngay từ tam cá nguyệt thứ hai của thai kỳ lần sau, dù bụng chưa quá lớn.

• Són tiểu xuất hiện với áp lực nhẹ: Thay vì phải ho rất mạnh mới bị rỉ tiểu như trước, giờ đây chỉ cần một cái hắt hơi nhẹ, một điệu cười sảng khoái, hay đơn giản là bước xuống bậc cầu thang cũng khiến chiếc van bàng quang “đầu hàng”.

• Cảm giác trì nặng âm đạo: Đi kèm với són tiểu là cảm giác tức nặng ở vùng dưới, đặc biệt là vào cuối ngày hoặc sau khi đứng nấu ăn, dọn dẹp lâu.

 Hệ sàn chậu chính là nền móng nâng đỡ cho toàn bộ sức khỏe và sự tự tin của phái đẹp, xem chi tiết tại: Sàn chậu sau sinh: Nền móng thầm lặng quyết định sức khỏe phái đẹp.

Phân biệt diễn tiến: Khi nào là bình thường, khi nào đáng lo?

Tôi hiểu các mẹ bỉm sữa sau sinh có rất nhiều mối lo và áp lực, vì vậy chúng ta cần phân định rõ ràng các ranh giới sức khỏe để không bị rơi vào trạng thái hoang mang quá mức:

• Trạng thái có thể theo dõi: Nước tiểu chỉ rỉ ra vài giọt khi có áp lực đột ngột (ho, hắt hơi) và tình trạng này xảy ra trong vòng 2 tháng đầu sau sinh. Bạn vẫn kiểm soát được dòng tiểu khi vào nhà vệ sinh và không có cảm giác đau buốt.

• Trạng thái đáng lo ngại cần đi khám:

  • Tình trạng són tiểu kéo dài quá 3 tháng hậu sản và có xu hướng nặng hơn.

  • Bạn bị són tiểu ngay cả khi đi bộ chậm, khi thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi.

  • Són tiểu đi kèm với việc đi tiểu liên tục (trên 8 lần/ngày và phải thức dậy nhiều lần vào ban đêm), hay còn gọi là bàng quang tăng hoạt (OAB).

  • Đặc biệt, nếu có dấu hiệu tiểu buốt, nước tiểu đục hoặc có mùi hôi, đây là hồi chuông cảnh báo của tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu. Trong một số ca sinh, việc phải can thiệp thủ thuật cũng là yếu tố cần lưu ý.

Tìm hiểu về những mối liên quan giữa các thủ thuật hỗ trợ khi sinh và sức khỏe tiết niệu sau đó: Mối liên hệ giữa việc đặt ống thông tiểu khi sinh và nguy cơ viêm nhiễm sau đó.

Hiểu lầm phổ biến: “Sinh mổ thì sẽ không bị són tiểu”

Đây là một trong những hiểu lầm kinh điển mà tôi phải giải thích cho bệnh nhân hầu như mỗi ngày. Nhiều mẹ nghĩ rằng vì mình sinh mổ, không phải trải qua quá trình rặn đẻ qua đường âm đạo nên tầng sinh môn và sàn chậu hoàn toàn nguyên vẹn, do đó không thể bị són tiểu.

Tuy nhiên, theo các hướng dẫn lâm sàng từ Hiệp hội Niệu khoa Hoa Kỳ (AUA) và Mayo Clinic, quá trình mang thai mới là yếu tố cốt lõi làm suy yếu sàn chậu, chứ không chỉ riêng quá trình chuyển dạ. Trọng lượng của thai nhi và sự thay đổi hormone progesterone làm giãn các mô liên kết suốt 9 tháng đã đủ để khiến nguy cơ són tiểu tăng cao ở những lần mang thai sau, bất kể bạn chọn phương pháp sinh nào.

Bác sĩ chuyên khoa sẽ chẩn đoán những gì?

Khi chị em đến phòng khám, việc đánh giá đối với người sinh con lần 2, lần 3 sẽ được thực hiện kỹ lưỡng hơn nhằm xác định mức độ suy giảm chức năng cơ học:

1. Đo thể tích nước tiểu tồn lưu: Siêu âm kiểm tra xem bàng quang có tống xuất hết nước tiểu sau khi đi vệ sinh hay không.

2. Khám lâm sàng hệ sàn chậu: Đánh giá xem có tình trạng sa tử cung, sa bàng quang kèm theo hay không (vấn đề rất hay gặp ở người sinh nhiều lần).

3. Xét nghiệm nước tiểu: Loại trừ hoàn toàn yếu tố viêm nhiễm đường tiểu dưới.

Giải pháp phục hồi toàn diện cho các mẹ sinh con lần 2, lần 3

Đối với người sinh con nhiều lần, các sợi cơ sàn chậu đã bị tổn thương sâu hơn, vì vậy việc tự tập Kegel tại nhà đôi khi cần nhiều thời gian hơn hoặc cần sự hỗ trợ của các biện pháp chuyên sâu.

Các biện pháp chủ động an toàn tại nhà

• Tập Kegel đúng kỹ thuật: Hãy kiên trì tập luyện các bài tập siết và nâng cơ sàn chậu (như cách nín nhịn trung tiện). Tuyệt đối không nín thở và không gồng cơ bụng khi tập. Tập đều đặn 3 hiệp mỗi ngày.

• Quản lý cân nặng: Tránh tăng cân quá mức sau sinh để giảm bớt áp lực cơ học đè lên bàng quang.

• Tránh táo bón: Táo bón kinh niên bắt buộc bạn phải rặn nhiều, việc này sẽ phá hủy những nỗ lực phục hồi của cơ sàn chậu. Hãy ăn nhiều rau xanh, trái cây và uống đủ 2 lít nước mỗi ngày.

Can thiệp chuyên khoa không xâm lấn

Nếu việc tập luyện tại nhà không mang lại kết quả sau 2 tháng, chúng tôi có thể áp dụng các liệu pháp công nghệ hiện đại:

• Trị liệu bằng máy phản hồi sinh học (Biofeedback): Giúp các mẹ định vị chính xác nhóm cơ cần tập, tránh việc gồng sai cơ đùi hay cơ bụng.

• Công nghệ kích thích từ trường hoặc sóng cao tần: Kích thích các bó cơ sâu ở vùng đáy chậu co thắt tự động, tăng cường tuần hoàn máu, tái tạo các sợi collagen bị đứt gãy, từ đó nâng đỡ cổ bàng quang về vị trí tối ưu, giúp giải quyết triệt để chứng són tiểu gắng sức.

 Chăm sóc và bảo vệ vùng kín sau sinh là chìa khóa để giữ gìn sức khỏe dài lâu: Tầng sinh môn: Chìa khóa giữ gìn sức khỏe và hạnh phúc phái đẹp.

Lời khuyên chân thành từ Bác sĩ Đông Hưng

Cơ thể của người phụ nữ sau những lần sinh nở lần thứ 2, thứ 3 giống như một ngôi nhà đã cùng bạn đi qua nhiều giông bão, cần được trùng tu và chăm sóc một cách kiên nhẫn hơn. Chứng rỉ tiểu hậu sản hoàn toàn có thể khắc phục được nếu chúng ta tiếp cận đúng phương pháp khoa học. Chị em không nên ôm giữ nỗi niềm mặc cảm hay chấp nhận sống chung với sự bất tiện này như một “lẽ tất yếu” của việc sinh con. Hãy lắng nghe cơ thể, tập luyện đúng cách và tìm đến sự hỗ trợ của y khoa để hành trình làm mẹ luôn là những ngày tháng trọn vẹn niềm vui.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, người bệnh nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp nhất.