“Tôi vừa quan hệ xong vài ngày thì bắt đầu ngứa, rát, khí hư bất thường. Có phải tôi bị lây bệnh từ bạn tình không?”
Đây là câu hỏi tôi gặp khá thường xuyên khi thăm khám các vấn đề phụ khoa và sức khỏe sinh dục. Điều khiến nhiều phụ nữ lo lắng không chỉ là cảm giác khó chịu ở vùng kín, mà còn là nỗi băn khoăn âm thầm: liệu cơ thể mình có vấn đề gì không, có phải do vệ sinh chưa tốt, hay đây là một bệnh lây qua đường tình dục?
Với chủ đề nhiễm nấm men sau khi quan hệ tình dục, rất nhiều người mặc định rằng nguyên nhân chắc chắn là do việc quan hệ. Tuy nhiên, tài liệu y khoa quốc tế từ ISSM (International Society for Sexual Medicine) cho thấy vấn đề thực tế phức tạp hơn như vậy.
Quan hệ tình dục đôi khi là yếu tố khởi phát hoặc làm triệu chứng xuất hiện rõ hơn, nhưng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.
Hiểu khác đi một chút có thể giúp người bệnh bớt hoang mang và tránh tự trách bản thân một cách không cần thiết.
Một hiểu lầm rất phổ biến: Quan hệ xong bị nấm tức là bị lây
Trong phòng khám, không ít phụ nữ đến gặp bác sĩ với tâm trạng khá căng thẳng:
“Trước đó tôi hoàn toàn bình thường. Sau lần quan hệ gần đây thì bắt đầu ngứa, đau rát. Có phải chồng lây cho tôi không?”
Đây là suy nghĩ rất dễ hiểu.
Tuy nhiên cần phân biệt rõ hai chuyện:
- Triệu chứng xuất hiện sau quan hệ
- Quan hệ là nguyên nhân gây bệnh
Hai điều này không phải lúc nào cũng giống nhau.
Theo tài liệu ISSM, nhiễm nấm âm đạo chủ yếu liên quan đến việc nấm Candida phát triển quá mức trong môi trường âm đạo. Tình trạng này không được xếp là bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Điều đó không có nghĩa hoạt động tình dục hoàn toàn không liên quan.
Nó chỉ có nghĩa rằng việc xuất hiện triệu chứng sau quan hệ chưa đủ để kết luận bạn bị “lây bệnh”.
Nhiễm nấm men sau khi quan hệ tình dục thực chất là gì?
Trong âm đạo của phụ nữ khỏe mạnh luôn tồn tại nhiều loại vi sinh vật cùng sống cân bằng với nhau. Trong đó có cả nấm Candida.
Đúng vậy — nấm không phải lúc nào cũng là bệnh.
Ở trạng thái bình thường, cơ thể kiểm soát được số lượng nấm và không gây ra triệu chứng.
Vấn đề xuất hiện khi sự cân bằng này thay đổi.
Khi Candida phát triển quá nhanh hoặc quá nhiều, người bệnh có thể bắt đầu xuất hiện:
- ngứa vùng kín
- nóng rát
- khí hư bất thường
- đau khi quan hệ
- đau khi đi tiểu
Lúc đó tình trạng viêm âm đạo do nấm xuất hiện.
Điều đáng chú ý là quá trình này thường không diễn ra ngay lập tức sau vài giờ quan hệ.
Trong thực tế thăm khám, tôi gặp không ít bệnh nhân mà khi hỏi kỹ hơn mới phát hiện họ đã có ngứa nhẹ hoặc cảm giác khó chịu lác đác vài ngày trước đó nhưng chưa để ý.
Đến sau quan hệ, triệu chứng trở nên rõ hơn và người bệnh cho rằng mọi thứ bắt đầu từ thời điểm ấy.
Vì sao quan hệ tình dục có thể làm triệu chứng xuất hiện?
Đây là điểm mà tài liệu ISSM nhấn mạnh khá rõ.
Quan hệ tình dục không nhất thiết gây nhiễm nấm, nhưng nó có thể tạo ra những thay đổi đủ để làm triệu chứng bộc lộ.
Thay đổi môi trường pH âm đạo
Âm đạo khỏe mạnh thường có môi trường hơi acid.
Trong lúc quan hệ, một số yếu tố có thể làm thay đổi sự cân bằng tự nhiên này:
- tinh dịch
- chất diệt tinh trùng
- bao cao su
- chất bôi trơn
- sản phẩm hỗ trợ tình dục
- độ pH tự nhiên từ bạn tình
Khi môi trường âm đạo thay đổi, nấm Candida có thể có điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều hơn.
Điều này không đồng nghĩa tất cả phụ nữ đều sẽ phản ứng giống nhau.
Từ góc nhìn lâm sàng, có người dùng cùng một loại bao cao su trong nhiều năm mà không gặp bất kỳ vấn đề nào. Ngược lại, cũng có trường hợp chỉ đổi một loại chất bôi trơn mới đã bắt đầu xuất hiện kích ứng hoặc triệu chứng tương tự viêm âm đạo.
Ma sát khi quan hệ có thể khiến vùng đang viêm trở nên nhạy cảm hơn
Một tình huống khác khá thường gặp là:
Người bệnh vốn đã có viêm nhẹ nhưng chưa nhận ra.
Sau quan hệ:
- đau rát tăng lên
- ngứa nhiều hơn
- khí hư xuất hiện rõ hơn
- cảm giác khó chịu tăng mạnh
Khi khám, tình trạng viêm thực tế đã có từ trước.
Quan hệ không tạo ra bệnh trong vài giờ, nhưng ma sát có thể khiến vùng niêm mạc vốn đang nhạy cảm trở nên kích ứng nhiều hơn.
Đó là lý do khiến nhiều người nghĩ rằng mình “bị sau quan hệ”.
Những dấu hiệu dễ gặp khi bị nhiễm nấm âm đạo
Theo tài liệu ISSM, các triệu chứng thường gặp gồm:
- khí hư trắng đặc, vón cục giống bã đậu
- ngứa âm đạo hoặc âm hộ
- nóng rát vùng kín
- đỏ hoặc sưng vùng quanh âm đạo
- đau khi quan hệ
- đau hoặc rát khi đi tiểu
- xuất hiện các vết nứt nhỏ quanh âm hộ
Tuy nhiên, đây là điểm người bệnh rất dễ hiểu nhầm.
Nhiều triệu chứng kể trên cũng có thể gặp trong:
- viêm âm đạo do vi khuẩn
- kích ứng hóa chất
- dị ứng
- viêm đường tiết niệu
- bệnh lây truyền qua đường tình dục
Từ góc nhìn lâm sàng, một triệu chứng đơn lẻ hiếm khi đủ để kết luận nguyên nhân.
Bác sĩ thường cần hỏi thêm về thời gian xuất hiện, mức độ tái phát, thuốc đã dùng và các yếu tố đi kèm trước khi đưa ra hướng chẩn đoán phù hợp.
Những nguyên nhân ít được chú ý nhưng liên quan nhiều hơn đến nhiễm nấm
Tài liệu gốc cho thấy phần lớn nguyên nhân không trực tiếp xuất phát từ quan hệ tình dục.
Quần áo quá bí hoặc quá chật
Môi trường nóng, ẩm kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
Ví dụ:
- quần lót bí
- quần tập ôm sát
- đồ bơi mặc quá lâu sau khi ướt
Dùng sản phẩm tạo mùi cho vùng kín
Không ít phụ nữ có cảm giác vùng kín cần “thơm hơn” hoặc “sạch hơn”.
Thực tế:
- xà phòng tạo mùi
- dung dịch vệ sinh nhiều hương liệu
- thuốc xịt
- sản phẩm tạo hương
…có thể làm thay đổi hệ vi sinh tự nhiên.
Thụt rửa âm đạo
Một số người có thói quen thụt rửa sau quan hệ vì nghĩ như vậy sạch hơn.
Nhưng việc này có thể phá vỡ môi trường cân bằng vốn có của âm đạo.
Đái tháo đường kiểm soát chưa tốt
Người có đường huyết tăng kéo dài có nguy cơ nhiễm nấm cao hơn.
Nếu tình trạng tái phát nhiều lần, bác sĩ đôi khi sẽ tìm thêm các yếu tố nền thay vì chỉ điều trị triệu chứng.
Điều tài liệu ISSM muốn người đọc hiểu
Bài viết này được diễn giải từ tài liệu y khoa quốc tế của ISSM về nhiễm nấm sau quan hệ tình dục, đồng thời bổ sung góc nhìn lâm sàng để người đọc phổ thông dễ tiếp cận hơn.
Trong tài liệu gốc, các tác giả nhấn mạnh rằng nhiễm nấm thường không phải hậu quả trực tiếp của hoạt động tình dục, nhưng quan hệ có thể tạo điều kiện làm triệu chứng xuất hiện hoặc trở nên rõ hơn.
Điều này khá phù hợp với thực tế khám bệnh.
Bởi nếu chỉ nhìn vào thời điểm xuất hiện triệu chứng mà kết luận nguyên nhân, đôi khi chúng ta sẽ bỏ sót những yếu tố quan trọng hơn.
Khi nào không nên tiếp tục tự xử lý ở nhà?
Có những trường hợp không quá nghiêm trọng.
Nhưng cũng có những tình huống nên đi khám sớm:
- sốt
- đau bụng dưới nhiều
- chảy máu bất thường
- tiểu buốt kéo dài
- khí hư có mùi hôi mạnh
- triệu chứng tái phát nhiều lần
- đau khi quan hệ ảnh hưởng sinh hoạt
- đang mang thai
- đã tự dùng thuốc nhưng không cải thiện
Có những trường hợp không nguy hiểm, nhưng cũng có tình huống không nên cố gắng tự xử lý kéo dài ở nhà.
Người bệnh nên làm gì nếu nghi ngờ nhiễm nấm men sau khi quan hệ tình dục?
Điều đầu tiên là đừng tự trách mình.
Nhiễm nấm âm đạo là tình trạng phổ biến và không đồng nghĩa với việc vệ sinh kém hay có vấn đề trong đời sống tình dục.
Trong lúc chờ được đánh giá:
- tránh tự mua nhiều loại thuốc đặt khác nhau
- tránh thụt rửa âm đạo
- hạn chế sản phẩm tạo mùi
- mặc đồ thoáng
- theo dõi xem triệu chứng có tái diễn theo một kiểu nhất định hay không
Nếu bạn thường xuyên gặp tình trạng viêm tái phát hoặc rối loạn tiểu tiện đi kèm, có thể đọc thêm bài:
Viêm đường tiết niệu tái phát ở phụ nữ sau sinh – nguyên nhân cốt lõi và giải pháp phòng ngừa
Một vấn đề khác cũng đáng lưu ý là việc dùng thuốc không phù hợp có thể góp phần dẫn đến kháng thuốc:
Mối nguy khi vi khuẩn tiết niệu kháng kháng sinh do điều trị dở dang
Câu hỏi thường gặp
Nhiễm nấm có phải bệnh lây truyền qua đường tình dục không?
Thông thường không. Nấm Candida vốn có thể tồn tại tự nhiên trong cơ thể.
Nhiễm nấm có cần điều trị cả bạn tình không?
Không phải trường hợp nào cũng cần. Việc này phụ thuộc triệu chứng và đánh giá của bác sĩ.
Nhiễm nấm có thể tự khỏi không?
Theo tài liệu ISSM, tình trạng này thường khó tự biến mất hoàn toàn nếu triệu chứng đã rõ.
Không ít phụ nữ ngại nói về các vấn đề vùng kín vì cảm giác xấu hổ hoặc sợ bị đánh giá. Nhưng cơ thể không phải là điều cần che giấu. Điều quan trọng hơn việc tự chẩn đoán là hiểu đúng chuyện gì đang diễn ra và biết lúc nào cần tìm hỗ trợ y khoa.
Tài liệu tham khảo
- ISSM. Why Do I Have a Yeast Infection After Sex
Nguồn bài gốc ISSM - NCBI Bookshelf: Overview: Vaginal yeast infection
NCBI Bookshelf - StatPearls: Vaginal Candidiasis
StatPearls – Vaginal Candidiasis
Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
