Một vài cụm mụn nước xuất hiện ở vùng bẹn, gần môi lớn hoặc lan xuống vùng sinh dục có thể khiến nhiều phụ nữ lo lắng. Có người nghĩ mình bị giời leo, người khác lại nghi ngờ mắc Herpes sinh dục – một bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Sự nhầm lẫn này không khó hiểu, bởi cả Zona thần kinh và Herpes sinh dục đều có thể gây ra những cụm mụn nước nhỏ, đau rát, sau đó vỡ thành vết trợt hoặc đóng vảy. Tuy nhiên, hai bệnh do hai loại virus hoàn toàn khác nhau gây ra, có cơ chế lây truyền, đặc điểm tổn thương và hướng điều trị riêng biệt.

Phân biệt mụn nước do giời leo (Zona thần kinh) vùng bẹn và mụn rộp Herpes sinh dục không đơn thuần là nhận diện hình dạng mụn. Người bệnh cần chú ý đến vị trí phân bố, cảm giác đau, diễn biến tổn thương và tiền sử tái phát. Đây cũng là những thông tin giúp bác sĩ định hướng xét nghiệm phù hợp, tránh điều trị nhầm bệnh.

1. Vì sao Zona thần kinh và Herpes sinh dục dễ bị nhầm lẫn?

Trước hết, cần hiểu rằng cả hai bệnh đều thuộc nhóm nhiễm virus có khả năng ảnh hưởng đến hệ thần kinh cảm giác và gây tổn thương dạng mụn nước trên da.

Tuy nhiên, tác nhân gây bệnh không giống nhau:

• Zona thần kinh (Herpes zoster): Do virus Varicella-zoster (VZV), cũng là virus gây bệnh thủy đậu, tái hoạt động sau một thời gian tiềm ẩn trong các hạch thần kinh.

• Herpes sinh dục: Do virus Herpes simplex, gồm HSV-1 hoặc HSV-2. Virus xâm nhập qua tiếp xúc trực tiếp với vùng da, niêm mạc nhiễm bệnh và có thể tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh, sau đó tái hoạt động gây những đợt tổn thương mới.

Một điểm đáng chú ý là tên gọi tiếng Anh của Zona có chữ Herpes zoster, nhưng bệnh này không phải Herpes sinh dục. Chúng khác nhau về virus gây bệnh và phương thức lây truyền.

Herpes sinh dục chủ yếu lây qua tiếp xúc tình dục với vùng da hoặc niêm mạc có virus. Trong khi đó, Zona là hậu quả của sự tái hoạt động VZV đã tồn tại trong cơ thể, không phải một bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), HSV-1 cũng có thể gây Herpes sinh dục chứ không chỉ HSV-2. Vì vậy, không thể dựa vào vị trí tổn thương để kết luận người bệnh nhiễm loại HSV nào.

2. Phân biệt mụn nước do Zona thần kinh vùng bẹn và Herpes sinh dục qua triệu chứng

Đây là phần người bệnh thường quan tâm nhất. Mặc dù cần xét nghiệm trong những trường hợp chưa rõ nguyên nhân, một số đặc điểm lâm sàng có thể giúp định hướng phân biệt hai bệnh.

2.1. Đặc điểm mụn nước do Zona thần kinh vùng bẹn

Zona thần kinh thường khởi phát bằng cảm giác đau, nóng rát, châm chích hoặc tăng nhạy cảm ở một vùng da nhất định. Những biểu hiện này có thể xuất hiện trước khi nổi mụn nước vài ngày.

Sau đó, người bệnh có thể nhận thấy:

• Các đám mụn nước nhỏ mọc thành cụm trên nền da đỏ.

• Tổn thương phân bố theo dải hoặc vùng da tương ứng với đường đi của một hoặc hai dây thần kinh cảm giác kế cận.

• Thường tập trung ở một bên cơ thể, ít khi vượt qua đường giữa.

• Cảm giác đau rát, bỏng buốt hoặc đau khi quần áo cọ xát vào vùng tổn thương.

• Mụn nước dần vỡ, khô lại và đóng vảy trong quá trình hồi phục.

Nếu Zona xuất hiện ở vùng bẹn, tổn thương có thể lan dọc theo vùng háng, mặt trong đùi, mông hoặc vùng sinh dục ngoài, tùy theo dây thần kinh bị ảnh hưởng.

Một số người còn có biểu hiện mệt mỏi, sốt nhẹ hoặc đau đầu. Sau khi tổn thương ngoài da lành lại, cảm giác đau thần kinh đôi khi vẫn tồn tại kéo dài.

Theo CDC, Zona thường là phát ban đau ở một bên cơ thể, tiến triển thành các cụm mụn nước và thường lành trong khoảng 2–4 tuần.

2.2. Đặc điểm mụn rộp Herpes sinh dục

Khác với Zona, Herpes sinh dục thường biểu hiện bằng những cụm mụn nước nhỏ, mọc gần nhau trên nền da hoặc niêm mạc viêm đỏ.

Các vị trí tổn thương thường gặp ở nữ giới gồm:

• Môi lớn, môi bé và vùng tiền đình âm đạo.

• Vùng mu, tầng sinh môn và quanh hậu môn.

• Vùng bẹn hoặc mặt trong đùi.

• Đôi khi tổn thương xuất hiện ở cổ tử cung hoặc bên trong âm đạo, khiến người bệnh không dễ nhận biết bằng mắt thường.

Trước khi nổi mụn, người bệnh có thể cảm thấy ngứa, châm chích, nóng rát hoặc đau tại vị trí sắp xuất hiện tổn thương.

Sau đó, các mụn nước có thể vỡ thành những vết trợt hoặc vết loét nông, gây đau khi đi tiểu, vận động hoặc tiếp xúc với quần áo.

Ở đợt nhiễm đầu tiên có triệu chứng, một số phụ nữ còn gặp tình trạng sốt, đau nhức cơ thể, nổi hạch vùng bẹn và tiểu buốt.

Một đặc điểm tương đối gợi ý Herpes sinh dục là bệnh có thể tái phát nhiều lần tại cùng một vùng hoặc những vị trí lân cận. Những đợt tái phát thường nhẹ và ngắn hơn lần đầu.

Tuy nhiên, không phải ai nhiễm HSV cũng có biểu hiện rõ ràng. Một số người chỉ có triệu chứng rất nhẹ hoặc hoàn toàn không nhận thấy tổn thương.

3. Bảng so sánh Zona thần kinh vùng bẹn và Herpes sinh dục

Để dễ hình dung, người bệnh có thể tham khảo những điểm khác biệt cơ bản sau:

Bảng trên thể hiện những đặc điểm điển hình, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán tuyệt đối. Ví dụ, Zona có thể xuất hiện ở vùng sinh dục và Herpes sinh dục cũng có thể gây đau dữ dội. Một đợt Herpes đầu tiên còn có thể kèm triệu chứng toàn thân, khiến biểu hiện gần giống Zona.

Không nên kết luận mắc bệnh chỉ vì mụn nước xuất hiện ở một bên bẹn hoặc mọc thành từng cụm.

4. Làm thế nào để xác định chính xác mụn nước vùng bẹn là Zona hay Herpes sinh dục?

Khi hình thái tổn thương không điển hình, việc thăm khám và xét nghiệm có vai trò quan trọng.

4.1. Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ thường đánh giá:

• Vị trí và phạm vi phân bố của mụn nước.

• Mụn nước có mọc theo dải thần kinh hay tập trung ở niêm mạc sinh dục.

• Mức độ đau, ngứa, nóng rát và thời điểm xuất hiện triệu chứng.

• Tiền sử mắc thủy đậu, Zona hoặc Herpes sinh dục.

• Khả năng tiếp xúc với nguồn lây và các đợt tổn thương tương tự trước đây.

Bác sĩ cũng cần xem xét những nguyên nhân khác như viêm nang lông, viêm da tiếp xúc, nhiễm khuẩn da hoặc các bệnh lý gây loét sinh dục.

4.2. Xét nghiệm PCR từ dịch hoặc mẫu tổn thương

Đây là phương pháp có giá trị khi cần phân biệt trực tiếp hai loại virus.

Bác sĩ có thể lấy mẫu từ dịch mụn nước, nền vết loét hoặc tổn thương phù hợp để thực hiện xét nghiệm PCR/NAAT.

Tùy vào biểu hiện lâm sàng, mẫu bệnh phẩm có thể được chỉ định xét nghiệm:

• HSV-1 và HSV-2 để xác định Herpes simplex.

• VZV để xác định Zona thần kinh.

Xét nghiệm PCR giúp phát hiện vật liệu di truyền của virus trong mẫu bệnh phẩm. Khi lấy mẫu từ tổn thương còn mới, phương pháp này có giá trị chẩn đoán cao.

Đối với Herpes sinh dục, CDC khuyến nghị xét nghiệm virus từ tổn thương bằng phương pháp khuếch đại acid nucleic (NAAT/PCR) hoặc nuôi cấy virus khi có điều kiện. Mẫu lấy từ tổn thương mới thường có khả năng phát hiện virus tốt hơn tổn thương đã khô hoặc đóng vảy.

4.3. Xét nghiệm máu có thay thế được PCR không?

Không phải lúc nào cũng được.

Xét nghiệm kháng thể HSV đặc hiệu type có thể hỗ trợ đánh giá tình trạng nhiễm HSV trong một số trường hợp không còn tổn thương để lấy mẫu. Tuy nhiên, xét nghiệm này có những giới hạn:

• Không xác định chính xác vị trí nhiễm HSV.

• Không chứng minh được mụn nước hiện tại là do HSV gây ra.

• Có thể âm tính giả nếu thực hiện quá sớm sau khi nhiễm.

• Một số kết quả dương tính cần được đánh giá thêm để tránh kết luận sai.

Vì vậy, nếu đang có mụn nước hoặc vết loét nghi ngờ Herpes sinh dục, người bệnh nên đi khám sớm để được cân nhắc lấy mẫu trực tiếp thay vì chỉ tự mua xét nghiệm máu.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về nhiễm Herpes sinh dục HSV-1 và HSV-2 ở nữ giới để hiểu rõ hơn về đặc điểm nhiễm virus, khả năng tái phát và phương pháp chẩn đoán.

5. Zona thần kinh và Herpes sinh dục có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của hai bệnh phụ thuộc vào tình trạng miễn dịch, vị trí tổn thương và các yếu tố sức khỏe đi kèm.

Đối với Zona thần kinh

Phần lớn trường hợp Zona có thể hồi phục, nhưng người bệnh cần chú ý nguy cơ đau dây thần kinh sau Zona (Postherpetic Neuralgia – PHN).

Đây là tình trạng đau kéo dài tại vùng da từng xuất hiện tổn thương, ngay cả khi mụn nước đã lành. Cơn đau có thể tồn tại nhiều tháng, đôi khi lâu hơn, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt.

Nếu Zona xuất hiện ở vùng sinh dục, người bệnh cũng cần được đánh giá các vấn đề liên quan đến tiểu tiện hoặc tổn thương lan rộng.

Đối với Herpes sinh dục

Herpes sinh dục thường không gây bệnh lý toàn thân nghiêm trọng ở người khỏe mạnh, nhưng có đặc điểm là virus tồn tại lâu dài trong cơ thể và có thể tái hoạt động.

Các đợt tái phát có thể gây đau, loét, ảnh hưởng đến sinh hoạt tình dục và tâm lý. Người bệnh cũng có khả năng truyền virus cho bạn tình, kể cả trong một số thời điểm không có tổn thương nhìn thấy được.

Đặc biệt, phụ nữ mang thai cần thông báo tiền sử hoặc triệu chứng Herpes sinh dục cho bác sĩ sản khoa. Nhiễm HSV mới mắc vào giai đoạn cuối thai kỳ có thể làm tăng đáng kể nguy cơ lây truyền cho trẻ sơ sinh trong quá trình sinh.

Do đó, việc xác định đúng bệnh không chỉ giúp lựa chọn thuốc phù hợp mà còn hỗ trợ xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe sinh sản.

6. Khi bị nổi mụn nước ở vùng bẹn, phụ nữ nên xử trí như thế nào?

Khi xuất hiện các cụm mụn nước chưa rõ nguyên nhân, người bệnh nên thực hiện một số biện pháp chăm sóc cơ bản:

• Giữ vùng da tổn thương sạch và khô thoáng, vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch.

• Mặc quần lót rộng, chất liệu thấm hút tốt, hạn chế ma sát.

• Không tự chọc vỡ, nặn hoặc bóc vảy mụn nước.

• Không tự bôi cồn, thuốc sát khuẩn mạnh hoặc các loại thuốc không rõ thành phần lên vùng sinh dục.

• Không tự ý dùng kháng sinh vì kháng sinh không điều trị được virus VZV hoặc HSV.

• Nếu nghi ngờ Herpes sinh dục, nên tạm ngừng quan hệ tình dục, kể cả quan hệ bằng miệng, cho đến khi tổn thương lành và được bác sĩ tư vấn.

Về điều trị, hai bệnh có thể cùng sử dụng một số thuốc kháng virus như acyclovir hoặc valacyclovir, nhưng phác đồ, liều lượng và thời gian dùng khác nhau tùy bệnh lý, thời điểm khởi phát và tình trạng người bệnh.

Với Zona, điều trị kháng virus thường có lợi nhất khi bắt đầu sớm, đặc biệt trong khoảng 72 giờ đầu kể từ khi phát ban. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được đánh giá điều trị nếu đến muộn, nhất là khi còn xuất hiện mụn nước mới hoặc có yếu tố nguy cơ biến chứng.

Với Herpes sinh dục, thuốc kháng virus có thể rút ngắn thời gian và mức độ triệu chứng. Người bệnh tái phát thường xuyên có thể được cân nhắc điều trị từng đợt hoặc điều trị ức chế hằng ngày tùy tình trạng.

Những trường hợp cần được thăm khám sớm hoặc khẩn cấp:

• Mụn nước lan nhanh, đau nhiều hoặc xuất hiện tổn thương rộng.

• Sốt cao, mệt mỏi nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng thứ phát.

• Bí tiểu, khó tiểu rõ rệt hoặc đau vùng chậu dữ dội.

• Đau đầu dữ dội, cứng gáy, lú lẫn hoặc yếu liệt.

• Đang mang thai và xuất hiện tổn thương nghi ngờ Herpes sinh dục, đặc biệt khi gần ngày sinh.

• Có suy giảm miễn dịch hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

Người bệnh không nên chờ đến khi mụn nước tự đóng vảy mới đi khám, bởi việc lấy mẫu xét nghiệm khi tổn thương còn mới thường thuận lợi hơn.

7. Lời khuyên của bác sĩ: Đừng vội kết luận mụn nước vùng kín là bệnh lây truyền qua đường tình dục

Một trong những điều khiến phụ nữ lo lắng khi xuất hiện mụn nước ở vùng bẹn là nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tuy nhiên, không phải mọi tổn thương dạng mụn nước ở vùng sinh dục đều là Herpes.

Zona thần kinh có thể xuất hiện tại vùng bẹn và cơ quan sinh dục ngoài. Ngược lại, Herpes sinh dục đôi khi chỉ biểu hiện bằng một vài vết trợt nhỏ, không có những cụm mụn nước điển hình.

Vì vậy, người bệnh không nên tự đánh giá tình trạng sức khỏe tình dục của bản thân hoặc bạn đời chỉ dựa trên hình thái tổn thương.

Nếu được xác định mắc Herpes sinh dục, bạn cũng không nên mặc cảm hoặc vội vàng quy kết nguồn lây. HSV có thể tồn tại không triệu chứng trong thời gian dài trước khi được phát hiện. Thời điểm xuất hiện triệu chứng không đủ để xác định thời điểm nhiễm bệnh.

Đối với những phụ nữ có tiền sử nhiễm HSV-2 và đang có kế hoạch sinh con, việc trao đổi với bác sĩ sản khoa từ sớm sẽ giúp xây dựng phương án theo dõi thai kỳ và sinh nở phù hợp. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết cách lên kế hoạch mang thai an toàn khi người vợ có tiền sử nhiễm HSV-2.

Điều cần thiết nhất là xác định đúng tác nhân gây bệnh. Nếu đang có mụn nước ở vùng bẹn, môi âm hộ hoặc quanh hậu môn, bạn nên thăm khám chuyên khoa để được đánh giá và cân nhắc xét nghiệm PCR phù hợp. Chẩn đoán đúng ngay từ đầu giúp tránh điều trị nhầm, hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, người bệnh nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Features of Shingles (Herpes Zoster). Cung cấp thông tin về triệu chứng, đặc điểm phân bố mụn nước theo dermatome, biểu hiện đau thần kinh và biến chứng Zona thần kinh.
https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-signs/index.html

2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Genital Herpes – STI Treatment Guidelines. Hướng dẫn chuyên môn về chẩn đoán Herpes sinh dục, xét nghiệm PCR/NAAT, xét nghiệm huyết thanh HSV-1, HSV-2 và các phương pháp điều trị kháng virus.
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/herpes.htm

3. World Health Organization (WHO). Herpes simplex virus. Cung cấp thông tin về HSV-1, HSV-2, cơ chế lây truyền, triệu chứng, khả năng tái phát và ảnh hưởng của Herpes sinh dục đối với sức khỏe sinh sản.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/herpes-simplex-virus