Trong thực tế thăm khám tại phòng khám, không ít chị em gặp phải những thay đổi khó nói sau kỳ vượt cạn. Một trong những vấn đề tế nhị nhưng ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng cuộc sống là tình trạng són phân hay mất tự chủ hậu môn. Đây là một trong những tình trạng lành tính gây suy giảm tinh thần nặng nề nhất mà một người phải chịu đựng, và sinh con qua đường âm đạo chính là nguyên nhân lớn nhất.
Khi các triệu chứng này xuất hiện sau khi khâu sửa chữa tổn thương cơ vòng hậu môn do sinh nở (gọi tắt là OASI), việc đầu tiên tôi thường làm là lắng nghe và khai thác thật kỹ tiền sử của người bệnh.
Khai thác tiền sử và đánh giá kỹ lưỡng triệu chứng
Chúng ta cần tìm hiểu xem tính chất phân thế nào và loại mất tự chủ cụ thể ra sao – liệu đó chỉ là són hơi, rò rỉ thụ động hay mất tự chủ đi kèm cảm giác buồn đi ngoài gấp.
Hầu hết sản phụ đều được cho dùng thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng sau khi khâu vết thương tầng sinh môn. Do đó, nếu phân quá lỏng, tình trạng són phân rất dễ xảy ra ngay cả khi vết khâu ban đầu rất tốt.
Từ góc nhìn bác sĩ, khi các triệu chứng này xuất hiện ngay trong giai đoạn đầu sau sinh, việc tiến hành phẫu thuật khâu lại lần hai (thứ phát) thường không được đặt ra ngay. Chúng tôi chỉ cân nhắc khi nghi ngờ kỹ thuật khâu ban đầu chưa phù hợp – chẳng hạn như khâu nhầm vào cơ ngang tầng sinh môn nông thay vì cơ vòng ngoài (theo nghiên cứu của Sioutis và cộng sự năm 2017) – hoặc khi vết thương OASI bị bục rách (theo Okeahialam và cộng sự năm 2021).
Trong những trường hợp này, siêu âm nội hậu môn là phương pháp thăm dò được ưu tiên hàng đầu để xác định chính xác các đầu cơ bị rách, đồng thời đảm bảo chúng ta không đánh giá thấp mức độ tổn thương thực tế.
Bên cạnh đó, tôi cũng lưu ý rằng tình trạng này đôi khi xuất phát từ bệnh lý thần kinh vùng chậu hoặc thần kinh thẹn. Vì vậy, một bước khám lâm sàng không thể thiếu là thăm trực tràng bằng tay để đánh giá khả năng co bóp của phần cơ vòng còn lại cũng như cơ nâng hậu môn. Nếu cơ nâng hậu môn có khả năng co bóp kém, điều đó gợi ý tổn thương thần kinh cơ vòng hậu môn và sàn chậu diện rộng. May mắn là tình trạng này có thể cải thiện tốt nhờ tập vật lý trị liệu và kích thích cơ bằng điện khi cần thiết.
Xử trí khi xảy ra bục vết thương và thời điểm can thiệp
Nhiều chị em lo lắng rằng khi bị nhiễm trùng tầng sinh môn dẫn đến bục vết thương thì vùng cơ vòng đã khâu cũng sẽ hỏng theo. Tuy nhiên, theo các dữ liệu y khoa từ nghiên cứu của Okeahialam (2023), vùng OASI đã khâu thường vẫn giữ được sự ổn định. Tình trạng bục hoàn toàn vết khâu ban đầu đòi hỏi phải mổ khâu lại cơ vòng lần hai chỉ chiếm khoảng 2,6% các trường hợp sau sinh.
Dẫu vậy, nếu vết thương thực sự bị bục rách, quan điểm điều trị hiện đại đã có sự thay đổi rõ rệt. Việc phẫu thuật khâu lại nên được thực hiện trong vòng vài ngày sau khi đã bơm rửa sạch vết thương và sử dụng kháng sinh đầy đủ.
Chúng ta không có lý do gì để phải chờ đợi mốc thời gian truyền thống từ 3 đến 6 tháng như các bác sĩ phẫu thuật đại trực tràng từng quan niệm trước đây.
Việc khâu lại thứ phát sớm – được định nghĩa là trong vòng 14 ngày kể từ lần khâu đầu tiên – giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ xơ hóa và teo các cơ vòng hậu môn vốn có xu hướng co rút lại theo thời gian. Thời điểm này cũng tạo điều kiện thuận lợi để phẫu thuật viên sửa chữa luôn cơ vòng trong nếu cần thiết.
Sự dịch chuyển sang phương pháp tiếp cận sớm này cũng tương tự như trong phẫu thuật điều trị rò, giúp người bệnh thoát khỏi khoảng thời gian dài chịu đựng đau đớn, tự ti và ảnh hưởng chất lượng sống. Cho đến nay, chưa có bằng chứng nào cho thấy việc trì hoãn kéo dài mang lại kết quả tốt hơn. Vì kết quả lâu dài của việc khâu cơ vòng thứ phát muộn thường không khả quan (Glasgow và cộng sự, 2012), việc tư vấn và trao cơ hội phẫu thuật sớm cho người bệnh là điều hết sức cần thiết.
Để tìm hiểu sâu hơn về tầm quan trọng của việc phục hồi và chăm sóc sàn chậu sau sinh, chị em có thể tham khảo thêm các bài viết chuyên sâu về sàn chậu sau sinh nền móng thầm lặng quyết định sức khỏe phái đẹp, tầng sinh môn – chìa khóa giữ gìn sức khỏe và hạnh phúc phái đẹp, cũng như hướng dẫn chăm sóc sàn chậu phụ nữ – bí quyết giữ gìn sức khỏe và sự tự tin.
Tài liệu tham khảo
Sioutis D, Thakar R, Sultan AH. Overdiagnosis and rising rate of obstetric anal sphincter injuries (OASIS): time for reappraisal. Ultrasound Obstet Gynecol. 2017;50(5):642-7.
Okeahialam NA, Thakar R, Sultan AH. Early secondary repair of obstetric anal sphincter injuries (OASIs): experience and a review of the literature. Int Urogynecol J. 2021;32(7):1611-22.
Okeahialam NA, Thakar R, Sultan AH. Comparison of diagnostic criteria for significant anal sphincter defects between endoanal and transperineal ultrasound. Ultrasound Obstet Gynecol. 2022;60(6):793-9.
Okeahialam NA, Thakar R, Sultan AH. Postpartum perineal wound infection and its effect on anal sphincter integrity. Results of a prospective observational study. Acta Obstet Gynecol Scand. 2023. [Chi tiết bài viết gốc bằng tiếng Anh có thể tham khảo tại IUGA Spotlight].
Glasgow SC, Lowry AC. Long-term outcomes of anal sphincter repair for fecal incontinence: a systematic review. Dis Colon Rectum. 2012;55(4):482-90.
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
