Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng giải thích nguyên nhân phụ nữ chưa từng quan hệ tình dục vẫn có thể bị viêm âm đạo do vi khuẩn BV và hướng dẫn cách chăm sóc vùng kín khoa học..

Cách đây không lâu, tôi có tiếp nhận một bạn trẻ 19 tuổi đi cùng mẹ đến phòng khám. Cô bé cúi gằm mặt, bàn tay đan chặt vào nhau đầy căng thẳng, còn người mẹ thì không giấu nổi sự thắc mắc pha chút hoài nghi: “Bác sĩ ơi, cháu nhà tôi từ nhỏ đến lớn chỉ lo học, chưa từng có bạn trai hay quan hệ tình dục gì cả. Sao đi khám ở tuyến dưới bác sĩ lại bảo cháu bị viêm âm đạo do vi khuẩn? Bệnh này không phải chỉ lây qua đường tình dục sao?”.

Nỗi hoang mang của hai mẹ con là tâm lý chung của rất nhiều người. Trong suy nghĩ của đại đa số công chúng, các vấn đề viêm nhiễm phụ khoa, đặc biệt là những bệnh có cái tên nghe rất “nhiễm khuẩn” như viêm âm đạo do vi khuẩn (Bacterial Vaginosis – BV), thường tự động bị đánh đồng với hệ quả của việc sinh hoạt tình dục không an toàn. Định kiến vô hình này vô tình tạo ra gánh nặng tâm lý nặng nề, khiến nhiều bạn trẻ chưa từng quan hệ cảm thấy xấu hổ, tội lỗi và tìm cách giấu bệnh, không dám chia sẻ với gia đình hay đi khám sớm.

Từ góc nhìn của một bác sĩ lâm sàng, tôi cần khẳng định ngay: Viêm âm đạo do vi khuẩn không phải là bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI). Việc một người phụ nữ chưa từng quan hệ tình dục, thậm chí là các bé gái đang trong độ tuổi dậy thì, mắc phải tình trạng này là điều hoàn toàn có thể lý giải được dưới góc độ khoa học.

Bản chất thực sự: Sự sụp đổ từ bên trong hệ sinh thái vùng kín

Để hiểu tại sao chưa quan hệ vẫn có thể bị bệnh, chúng ta cần gạt bỏ khái niệm “lây nhiễm từ bên ngoài” và làm quen với khái niệm “loạn khuẩn nội tại”.

Bên trong âm đạo của người phụ nữ — dù đã quan hệ hay chưa — luôn tồn tại một hệ sinh thái vô cùng phong phú với hàng tỷ vi sinh vật sống chung hòa bình. Trong một cơ thể khỏe mạnh, chiếm số lượng áp đảo (trên 95%) là các lợi khuẩn thuộc chủng Lactobacillus. Chúng đóng vai trò như những “vệ sĩ” trung thành, liên tục chuyển hóa glycogen thành acid lactic để duy trì môi trường âm đạo có tính acid nhẹ (độ pH lý tưởng là từ 3.8 đến 4.5). Chính môi trường acid này là rào cản tự nhiên, khiến các vi khuẩn kỵ khí gây hại khác (vốn luôn ký sinh sẵn một lượng nhỏ trong âm đạo) bị ức chế, không thể phát triển.

Theo tài liệu hướng dẫn sức khỏe từ Mayo Clinic về Bacterial Vaginosis, tình trạng viêm âm đạo do vi khuẩn xảy ra khi có một tác nhân nào đó làm sụt giảm nghiêm trọng số lượng “vệ sĩ” Lactobacillus. Khi độ pH bị đẩy tăng lên (mất tính acid), “bức tường bảo vệ” sụp đổ, các vi khuẩn kỵ khí (điển hình là Gardnerella vaginalis) sẽ chớp thời cơ nhân lên một cách mất kiểm soát.

Như vậy, bản chất của hiện tượng này là sự xáo trộn mất cân bằng của các vi khuẩn có sẵn bên trong, chứ không nhất thiết cần có sự “góp mặt” của đối tác tình dục để truyền bệnh vào. Bạn hoàn toàn có thể tham khảo thêm bài viết [viêm âm đạo do vi khuẩn (Bacterial Vaginosis – BV) – hiểu đúng để chăm sóc đúng cách]  có cái nhìn toàn diện hơn về cơ chế này.

Những thủ phạm “giấu mặt” ở người chưa từng quan hệ

Nếu không phải do tình dục, điều gì đã kích hoạt quá trình loạn khuẩn này ở những bạn gái trẻ? Qua thực tế khai thác tiền sử của bệnh nhân, tôi nhận thấy có 3 nhóm yếu tố nguy cơ phổ biến nhất:

1. Thói quen vệ sinh sai cách (Thụt rửa và dùng xà phòng)

Đây là sai lầm hay gặp nhất. Nhiều bạn vì quá kỹ tính, sợ vùng kín có mùi nên sử dụng các loại sữa tắm, xà phòng có chất tẩy rửa mạnh, hoặc dùng vòi xịt nước áp lực cao xịt thẳng vào sâu bên trong. Hãy hình dung âm đạo giống như một khu rừng nguyên sinh tự điều hòa, việc thụt rửa sâu hay dùng hóa chất mạnh giống như một trận lũ quét tiêu diệt sạch bong cả lợi khuẩn lẫn hại khuẩn. Khi mọi thứ bị xóa sổ, các vi khuẩn gây hại thường có tốc độ hồi sinh và phát triển nhanh hơn lợi khuẩn, dẫn đến hiện tượng loạn khuẩn ngay lập tức.

2. Sự thay đổi nội tiết tố đột ngột

Nội tiết tố (Estrogen) quy định độ dày của niêm mạc âm đạo và lượng glycogen tiết ra để nuôi lợi khuẩn. Ở những bạn trẻ trong giai đoạn dậy thì, chu kỳ kinh nguyệt chưa ổn định, hoặc những người thường xuyên thức khuya học tập, stress bận rộn, nồng độ hormone này có thể trồi sụt thất thường. Sự sụt giảm estrogen đột ngột sẽ khiến “nguồn thức ăn” của lợi khuẩn bị khan hiếm, gián tiếp làm suy yếu hệ vi sinh vùng kín.

3. Môi trường ẩm ướt do trang phục

Màng trinh ở người chưa quan hệ là một hàng rào cơ học bảo vệ một phần âm đạo, nhưng nó không phải là bức tường kín bít hoàn toàn (vẫn có lỗ để kinh nguyệt thoát ra). Nếu các bạn có thói quen mặc quần jeans quá bó sát, quần lót bằng chất liệu nylon bí bách, hoặc không thay băng vệ sinh thường xuyên trong những ngày đèn đỏ, vùng nhạy cảm sẽ rơi vào trạng thái nóng, ẩm và thiếu oxy. Đây chính là môi trường “thiên đường” để các vi khuẩn kỵ khí sinh sôi.

Làm sao để nhận biết cơ thể đang “lên tiếng”?

Khi bị viêm âm đạo do vi khuẩn, cơ thể sẽ phát ra những tín hiệu khá đặc trưng. Tuy nhiên, ở những người chưa từng quan hệ, các biểu hiện có thể nhẹ nhàng hơn nên dễ bị bỏ qua:

• Khí hư thay đổi: Dịch âm đạo không còn trong suốt hay trắng trong như lòng trắng trứng nữa mà chuyển sang dạng lỏng, loãng, có màu trắng xám hoặc đục, bám một lớp mỏng ở quần lót.

• Mùi hôi tanh đặc trưng: Đây là dấu hiệu chỉ điểm rõ nhất. Vùng kín xuất hiện mùi hôi tanh như cá (fishy odor). Mùi này thường đậm đặc hơn rõ rệt vào những ngày chuẩn bị có kinh nguyệt hoặc ngay sau khi sạch kinh, do máu kinh có tính kiềm làm tăng độ pH âm đạo, kích thích vi khuẩn giải phóng ra các hợp chất gây mùi (amines).

• Cảm giác ngứa ngáy, châm chích: BV thường ít gây ngứa dữ dội như nhiễm nấm, nhưng người bệnh luôn có cảm giác dính dớp, châm chích râm ran khó chịu ở vùng âm hộ.

Để giúp chị em có cái nhìn trực quan và dễ dàng theo dõi sức khỏe tại nhà, hãy tham khảo bảng phân loại cấp độ trạng thái dưới đây:

Thăm khám phụ khoa khi chưa quan hệ tình dục: Hãy an tâm

Nhiều bạn gái trẻ thà chịu đựng sự khó chịu còn hơn là phải đi khám phụ khoa vì nỗi sợ: “Khám phụ khoa có làm rách màng trinh không?”.

Từ góc độ một bác sĩ lâm sàng, tôi muốn các bạn hoàn toàn an tâm. Khi bạn đến khám và thông báo với bác sĩ rằng mình chưa từng quan hệ tình dục, quy trình thăm khám sẽ được điều chỉnh hoàn toàn để bảo vệ cơ thể và tâm lý của bạn. Chúng tôi tuyệt đối không sử dụng mỏ vịt (dụng cụ y tế để tách âm đạo) hay khám bằng tay qua đường âm đạo.

Thay vào đó, bác sĩ chỉ quan sát nhẹ nhàng phần âm hộ bên ngoài, dùng một tăm bông nhỏ, mềm để lấy một chút dịch tràn ra ngoài cửa mình. Quá trình này diễn ra rất nhanh chóng, hoàn toàn không gây đau đớn và không ảnh hưởng đến màng trinh. Mẫu dịch này sau đó được đem đi soi tươi dưới kính hiển vi nhằm đánh giá chính xác loại vi khuẩn đang áp đảo, loại trừ các nguyên nhân khác như nấm hoặc các tổn thương loét như [herpes sinh dục] -> https://drdonghung.vn/herpes-sinh-duc-benh-khong-hiem-nhung-rat-nhieu-nguoi-dang-hieu-sai/ (một loại tổn thương cũng có thể gặp ở vùng sinh dục nhưng có biểu hiện và cách điều trị hoàn toàn khác biệt).

Hướng xử trí và cách lấy lại sự cân bằng an toàn

Nếu kết quả xét nghiệm xác định bạn bị viêm âm đạo do vi khuẩn, việc điều trị sẽ hướng tới mục tiêu thiết lập lại trật tự cho hệ vi sinh:

Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ

Khác với người đã quan hệ có thể dùng viên đặt tại chỗ, đối với các bạn chưa quan hệ, bác sĩ thường ưu tiên lựa chọn các loại kháng sinh đặc hiệu dạng uống (chẳng hạn như Metronidazole) theo phác đồ của các hiệp hội y khoa uy tín như Hiệp hội Y tế Quốc gia Anh (NHS). Các bạn cần tuyệt đối tuân thủ uống đúng liều, đủ ngày ngay cả khi thấy mùi hôi đã biến mất sau 1-2 ngày đầu. Việc tự ý dừng thuốc giữa chừng là nguyên nhân hàng đầu khiến vi khuẩn kỵ khí kháng thuốc và bùng phát trở lại mạnh mẽ hơn.

Củng cố hàng rào lợi khuẩn tự nhiên

Bên cạnh việc tiêu diệt hại khuẩn, việc nuôi dưỡng lại đội quân Lactobacillus là chìa khóa để bệnh không tái phát. Xu hướng y học hiện đại ngày nay rất chú trọng đến việc bổ sung các chủng lợi khuẩn chuyên biệt cho vùng kín qua đường uống. Tuy nhiên, việc lựa chọn và sử dụng như thế nào cho hiệu quả thì không phải ai cũng biết rõ, chị em nên tìm hiểu kỹ thông tin tại bài viết [men vi sinh âm đạo – những điều nhiều phụ nữ đang hiểu chưa thật đúng] -> https://drdonghung.vn/men-vi-sinh-am-dao-nhung-dieu-nhieu-phu-nu-dang-hieu-chua-that-dung/ để tránh việc lãng phí tiền bạc vào các sản phẩm không phù hợp.

Thay đổi thói quen sinh hoạt hàng ngày

• Nguyên tắc lau sạch: Sau khi đi vệ sinh, hãy luôn lau bằng khăn giấy từ trước ra sau (từ âm hộ hướng về phía hậu môn). Tuyệt đối không lau ngược lại vì hành động đó sẽ trực tiếp rước vi khuẩn từ đường tiêu hóa vào vùng kín.

• Giữ vùng kín khô thoáng: Chọn quần lót chất liệu cotton 100%, thay quần lót ngay nếu bạn vừa tập thể dục hoặc ra nhiều mồ hui.

• Hạn chế đồ ngọt: Chế độ ăn quá nhiều đường tinh luyện có thể làm thay đổi tính chất dịch tiết, tạo điều kiện cho các hại khuẩn phát triển. Hãy uống đủ nước và ăn nhiều rau xanh.

Vùng kín của người phụ nữ là một cơ quan vô cùng tinh tế và nhạy cảm. Nhiễm khuẩn âm đạo ở người chưa quan hệ không phải là một “vết nhơ” về đạo đức hay lối sống, nó đơn thuần là một tín hiệu cho thấy hệ sinh thái bên trong cơ thể bạn đang tạm thời mất đi sự thăng bằng mà thôi. Hãy điềm tĩnh lắng nghe cơ thể, chăm sóc bản thân bằng những kiến thức khoa học và đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp từ các bác sĩ chuyên khoa khi cần thiết.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, người bệnh nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp nhất.