Sỏi niệu quản gây đau quặn thận dữ dội. Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng tư vấn chi tiết về triệu chứng, cách xử trí và phác đồ điều trị sỏi niệu quản hiệu quả.

Nhiều người đột ngột đối mặt với một cơn đau dữ dội vùng thắt lưng, lan dần xuống bụng dưới và vùng bẹn, kèm theo cảm giác buồn nôn, vã mồ hôi. Tại phòng khám, tôi từng gặp những bệnh nhân mô tả cơn đau này “khủng khiếp hơn cả đau đẻ”. Đó là kịch bản điển hình của một cơn đau quặn thận cấp tính do sỏi niệu quản (Ureterolithiasis) gây ra. Sỏi niệu quản là một trong những bệnh lý cấp cứu đường tiết niệu phổ biến nhất, hình thành chủ yếu do sỏi từ thận rơi xuống và kẹt lại tại lòng niệu quản hẹp. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, viên sỏi có thể chặn đứng dòng chảy của nước tiểu, gây ứ nước tại thận, suy giảm chức năng thận, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Bài viết dưới đây từ góc nhìn của một bác sĩ lâm sàng sẽ cung cấp cho bạn những thông tin khoa học, toàn diện nhất về bệnh lý này để bạn chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình.

Mục lục

1. Sỏi niệu quản (Ureterolithiasis) là gì dưới góc nhìn giải phẫu?

2. Tại sao sỏi niệu quản lại gây đau đớn và khiến người bệnh hoảng sợ?

3. Những ai có nguy cơ cao đối mặt với sỏi niệu quản?

4. Dấu hiệu nhận biết sỏi niệu quản: Từ điển hình đến âm thầm

5. Khi nào cần đi khám? Thang đo mức độ cảnh báo nguy hiểm

6. Quy trình chẩn đoán sỏi niệu quản tại cơ sở y tế

7. Các phương pháp điều trị sỏi niệu quản hiện nay theo hướng dẫn quốc tế

8. Chế độ chăm sóc và phòng ngừa tái phát tại nhà

9. Những hiểu lầm phổ biến về sỏi niệu quản

10. Giải đáp thắc mắc thường gặp cùng Bác sĩ Nguyễn Đông Hưng

1. Sỏi niệu quản (Ureterolithiasis) là gì dưới góc nhìn giải phẫu?

Để hiểu rõ về bệnh lý sỏi niệu quản (Ureterolithiasis), trước hết chúng ta cần hình dung về cấu trúc giải phẫu của hệ tiết niệu. Hệ tiết niệu gồm hai quả thận (nơi lọc máu tạo ra nước tiểu), hai ống niệu quản, bàng quang (nơi chứa nước tiểu) và niệu đạo (ống dẫn nước tiểu ra ngoài). Trong đó, niệu quản là hai ống dẫn dài khoảng 25 – 30cm, đường kính lòng ống rất nhỏ, chỉ khoảng 2 – 4mm, nối từ bể thận xuống bàng quang.

Cơ chế hình thành và dịch chuyển của sỏi

Hơn 80% trường hợp sỏi niệu quản có nguồn gốc ban đầu từ thận. Các tinh thể khoáng chất trong nước tiểu (như canxi, oxalat, acid uric) do tình trạng bão hòa sẽ lắng đọng, liên kết với nhau tạo thành sỏi ở đài bể thận. Theo dòng chảy của nước tiểu, viên sỏi di chuyển xuống bàng quang và vô tình bị mắc kẹt lại tại lòng niệu quản. Bản chất niệu quản có cấu tạo cơ trơn, khi có vật thể lạ gây tắc nghẽn, các sợi cơ này sẽ co thắt mạnh mẽ để cố gắng tống xuất viên sỏi ra ngoài, từ đó kích hoạt các cơn đau.

[Thận: Nơi hình thành sỏi] 
       ↓ (Rơi xuống theo dòng nước tiểu)
[Niệu quản: Kẹt tại vị trí hẹp (Đường kính 2-4mm)] 
       ↓ (Gây tắc nghẽn hoàn toàn/bán hoàn toàn)
[Thận ứ nước, căng trướng bao thận] -> Khởi phát cơn đau quặn thận

Các vị trí hẹp sinh học dễ kẹt sỏi

Lòng niệu quản không phải là một ống thẳng tuột có kích thước đều nhau, mà có 3 vị trí hẹp sinh học tự nhiên. Đây chính là những “bẫy” dễ giữ chân các viên sỏi lại nhất:

• Vị trí nối bể thận – niệu quản: Nơi khúc cong đầu tiên khi nước tiểu rời khỏi thận.

• Vị trí niệu quản bắt chéo qua động mạch chậu: Nơi niệu quản bị chèn ép cơ học nhẹ bởi mạch máu lớn.

• Vị trí niệu quản đổ vào bàng quang (đoạn nội thành bàng quang): Đây là đoạn hẹp nhất của toàn bộ chiều dài niệu quản.

Phân biệt sỏi niệu quản với các tình trạng dễ nhầm lẫn

Trong thực tế lâm sàng, cơn đau do sỏi ở niệu quản rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý cấp cứu bụng ngoại khoa khác do hệ thống thần kinh cảm giác vùng bụng có sự giao thoa:

• Ruột thừa viêm cấp: Đau thường khu trú ở vùng hố chậu phải, kèm sốt, ấn đau nhói vùng bụng dưới bên phải, không lan ra sau lưng như sỏi niệu quản bên phải.

• Đau thần kinh tọa hoặc thoát vị đĩa đệm: Đau tăng lên khi vận động, thay đổi tư thế, lan xuống chân nhưng không kèm theo các triệu chứng về đường tiểu như tiểu buốt, tiểu máu.

• Viêm loét dạ dày – tá tràng hoặc cơn đau quặn mật: Đau ở vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, liên quan chặt chẽ đến bữa ăn và thường kèm rối loạn tiêu hóa đặc trưng.

2. Tại sao sỏi niệu quản lại gây đau đớn và khiến người bệnh hoảng sợ?

Nỗi sợ hãi lớn nhất của bệnh nhân khi bị sỏi kẹt niệu quản chính là cơn đau quặn thận. Cơn đau này không âm ỉ như sỏi thận mà xuất hiện đột ngột, dữ dội và dường như không có tư thế nào giúp giảm đau.

Từ góc nhìn bác sĩ, sự đau đớn này xuất phát từ hai cơ chế sinh lý bệnh học diễn ra đồng thời:

1. Sự căng trướng đột ngột của bao thận: Khi viên sỏi gây tắc nghẽn lòng ống, nước tiểu từ thận không thể xuống bàng quang. Áp lực trong bể thận tăng vọt, làm giãn nở đài bể thận và căng căng lớp vỏ bao thận (vốn là nơi chứa mật độ dày đặc các thụ thể cảm giác đau).

2. Sự co thắt phản xạ của cơ trơn niệu quản: Hệ thần kinh thực vật kích thích các lớp cơ trơn niệu quản co bóp liên tục với tần suất cao nhằm đẩy dị vật, tạo nên làn sóng đau quặn từng cơn.

Nhiều bệnh nhân lo lắng rằng cơn đau dữ dội nghĩa là bệnh đã vô phương cứu chữa hoặc thận đã hỏng hoàn toàn. Tuy nhiên, điều tôi thường giải thích với người bệnh là: Cơn đau dữ dội là một tín hiệu cảnh báo cấp tính của cơ thể, cho thấy hệ tiết niệu đang phản ứng mạnh mẽ. Đáng sợ hơn là những viên sỏi “im lặng” – sỏi không gây đau nhiều nhưng âm thầm làm tắc nghẽn hoàn toàn, khiến thận giãn mỏng và mất chức năng dần dần mà người bệnh không hề hay biết.

3. Những ai có nguy cơ cao đối mặt với sỏi niệu quản?

Bất kỳ ai cũng có thể bị sỏi niệu quản (Ureterolithiasis), nhưng tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở một số nhóm đối tượng cụ thể do thói quen sinh hoạt và yếu tố cơ địa.

Thói quen uống ít nước và nhịn tiểu

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất trong đời sống hiện đại. Khi lượng nước nạp vào cơ thể không đủ (dưới 1,5 lít mỗi ngày), thận sẽ tăng cường tái hấp thu nước, khiến nước tiểu bị cô đặc. Các ion khoáng chất dễ dàng đạt đến trạng thái bão hòa và kết tinh. Việc nhịn tiểu kéo dài tạo điều kiện cho các tinh thể này có thời gian lắng đọng và liên kết với nhau tạo thành sỏi đường tiết niệu.

Chế độ ăn uống mất cân bằng

• Ăn quá mặn: Lượng natri cao trong chế độ ăn làm tăng đào thải canxi qua đường nước tiểu, gián tiếp hình thành sỏi canxi.

• Lạm dụng protein động vật: Ăn quá nhiều thịt đỏ làm tăng nồng độ acid uric và oxalat trong nước tiểu, đồng thời giảm nồng độ citrate (chất ức chế kết tinh sỏi tự nhiên).

• Bổ sung canxi sai cách: Tự ý uống các viên sỏi canxi liều cao mà không có sự hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt là uống vào buổi tối.

Yếu tố bệnh lý và cấu trúc giải phẫu

• Người có dị dạng bẩm sinh đường tiết niệu như hẹp khúc nối bể thận – niệu quản, niệu quản đôi, thận móng ngựa làm dòng nước tiểu bị ứ trệ.

• Bệnh nhân mắc các bệnh chuyển hóa như cường tuyến cận giáp, bệnh gout, hoặc tiền sử gia đình có người bị sỏi hệ tiết niệu.

4. Dấu hiệu nhận biết sỏi niệu quản: Từ điển hình đến âm thầm

Triệu chứng lâm sàng của bệnh phụ thuộc rất lớn vào kích thước, hình dáng viên sỏi và mức độ tắc nghẽn mà nó gây ra trong lòng niệu quản.

Triệu chứng điển hình: Cơn đau quặn thận

• Vị trí khởi phát: Đau bắt đầu từ vùng hông lưng (góc sườn lưng), một bên tương ứng với bên có sỏi.

• Hướng lan: Đau lan dần ra phía trước, xuống vùng bụng dưới, sau đó lan tiếp đến vùng bẹn và cơ quan sinh dục ngoài (bìu ở nam giới hoặc môi lớn ở nữ giới).

• Tính chất: Đau dữ dội từng cơn, mỗi cơn kéo dài từ 20 đến 60 phút. Người bệnh thường vã mồ hôi, mặt tái nhợt, có thể kèm theo buồn nôn và nôn do sự kích thích chung của dây thần kinh phế vị.

Triệu chứng đường tiểu

• Đi tiểu ra máu (Tiểu máu): Nước tiểu có màu đỏ tươi, màu hồng hoặc màu rỉ sắt. Hiện tượng này xảy ra do bề mặt xù xì, sắc nhọn của viên sỏi cọ xát, làm tổn thương lớp niêm mạc lòng niệu quản khi di chuyển.

• Tiểu buốt, tiểu dắt, tiểu gấp: Đặc biệt xuất hiện khi viên sỏi di chuyển xuống sâu, nằm ở đoạn niệu quản sát thành bàng quang. Sự hiện diện của sỏi gây kích thích bàng quang liên tục, khiến người bệnh luôn có cảm giác buồn tiểu nhưng mỗi lần chỉ đi được vài giọt.

Triệu chứng không điển hình và thể “im lặng”

Trong thực tế thăm khám, tôi đã gặp không ít trường hợp bệnh nhân đến viện vì các triệu chứng rất mơ hồ như mỏi lưng âm ỉ khi vận động nặng, đầy bụng, khó tiêu. Thậm chí, có những bệnh nhân hoàn toàn không có triệu chứng đau đớn nào cho đến khi tình cờ phát hiện qua siêu âm bụng tổng quát thấy một bên thận đã bị ứ nước cầu thận độ 3, nhu mô thận teo mỏng do một viên sỏi niệu quản nằm im lìm chặn dòng suốt nhiều tháng trời.

5. Khi nào cần đi khám? Thang đo mức độ cảnh báo nguy hiểm

Để giúp người bệnh không hoảng sợ vô ích nhưng cũng không chủ quan bỏ qua “thời điểm vàng”, tôi phân chia các tình huống lâm sàng thành ba mức độ cảnh báo dưới đây:

Cấp độ 1: Có thể theo dõi và đặt lịch khám sớm

Nếu bạn chỉ đau mỏi vùng hông lưng nhẹ, không sốt, nước tiểu hơi sẫm màu nhưng vẫn đi tiểu thông thoáng, không buồn nôn: Bạn có thể sắp xếp thời gian đặt lịch khám chuyên khoa trong vòng 1 – 2 ngày tới để được siêu âm và chụp phim kiểm tra.

Cấp độ 2: Nên đến bệnh viện trong ngày

Cần chủ động đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Ngoại Tiết niệu ngay trong ngày nếu xuất hiện các dấu hiệu:

• Cơn đau hông lưng xuất hiện thành từng cơn, đau tăng dần khiến bạn khó chịu, phải dùng đến thuốc giảm đau thông thường.

• Nhìn thấy nước tiểu có màu đỏ hoặc hồng rõ rệt bằng mắt thường.

• Tiểu buốt, tiểu lắt rắt nhiều lần trong giờ, gây đảo lộn sinh hoạt.

Cấp độ 3: Cấp cứu khẩn cấp (Cần vào viện ngay lập tức)

Đây là những dấu hiệu cảnh báo hệ tiết niệu đang rơi vào tình trạng nguy hiểm, có nguy cơ tổn thương thận vĩnh viễn hoặc nhiễm trùng toàn thân:

• Sốt cao kèm rét run: Dấu hiệu của viêm thận – bể thận cấp hoặc nhiễm khuẩn đường tiết niệu do ứ đọng nước tiểu. Đây là một cấp cứu nội – ngoại khoa tối khẩn cấp.

• Vô niệu hoàn toàn: Người bệnh không hề có giọt nước tiểu nào trong suốt 6 – 8 giờ, thường gặp khi bị sỏi kẹt niệu quản hai bên hoặc sỏi niệu quản ở người chỉ có một quả thận độc nhất.

• Đau dữ dội không đáp ứng với thuốc giảm đau phối hợp, buồn nôn và nôn liên tục không thể ăn uống.

6. Quy trình chẩn đoán sỏi niệu quản tại cơ sở y tế

Khi bạn đến viện, bác sĩ sẽ không lạm dụng toàn bộ các xét nghiệm đắt tiền mà áp dụng quy trình tiếp cận chuẩn y khoa từ lâm sàng đến cận lâm sàng nhằm đưa ra chẩn đoán chính xác nhất với chi phí hợp lý.

Bước 1: Hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về tính chất cơn đau, hướng lan, thói quen đi tiểu và tiền sử bệnh lý. Tiếp theo, bác sĩ thực hiện các nghiệm pháp khám vùng hông lưng như “vỗ hông lưng” hay “ấn các điểm niệu quản”. Nếu bạn bị sỏi kẹt gây ứ nước, các động tác này sẽ kích thích gây đau nhói rõ rệt.

Bước 2: Chẩn đoán hình ảnh (Chìa khóa quyết định)

• Siêu âm hệ tiết niệu: Đây là phương pháp đầu tay, an toàn, chi phí thấp và không nhiễm xạ. Siêu âm giúp bác sĩ đánh giá nhanh tình trạng thận có bị ứ nước hay không, đo độ dày nhu mô thận và có thể phát hiện trực tiếp viên sỏi ở đoạn niệu quản cao hoặc đoạn sát bàng quang. Tuy nhiên, siêu âm thường bị hạn chế ở đoạn niệu quản giữa do bị hơi trong các quai ruột che khuất.

Bước 3: Các xét nghiệm hỗ trợ

• Tổng phân tích nước tiểu: Tìm sự hiện diện của hồng cầu (chứng minh có tổn thương niêm mạc do sỏi) và bạch cầu, nitrit (gợi ý tình trạng nhiễm trùng kèm theo).

• Xét nghiệm máu: Đánh giá chức năng thận thông qua chỉ số Creatinin và Ure; kiểm tra số lượng bạch cầu và chỉ số CRP để loại trừ hội chứng nhiễm trùng.

7. Các phương pháp điều trị sỏi niệu quản hiện nay theo hướng dẫn quốc tế

Nguyên tắc điều trị sỏi niệu quản (Ureterolithiasis) hiện đại hướng tới việc cá thể hóa phác đồ: Ưu tiên bảo tồn chức năng thận, giải quyết tắc nghẽn, loại bỏ sỏi bằng phương pháp ít xâm lấn nhất có thể và hạn chế tối đa việc mổ mở truyền thống.

7.1. Điều trị nội khoa tống sỏi (Điều trị bảo tồn)

Không phải trường hợp nào có sỏi cũng cần phải can thiệp máy móc hay phẫu thuật. Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA), điều trị nội khoa được chỉ định khi:

• Viên sỏi có kích thước nhỏ (đường kính dưới 5 – 6mm).

• Bề mặt sỏi nhẵn nhụi, nằm ở đoạn niệu quản thấp gần bàng quang.

• Bệnh nhân không bị đau dữ dội kéo dài, chức năng thận bình thường và không có dấu hiệu nhiễm trùng.

Phác đồ nội khoa thường sử dụng liệu pháp tống sỏi (MET – Medical Expulsive Therapy) bao gồm các nhóm thuốc giãn cơ trơn niệu quản (như thuốc chẹn alpha-1), kết hợp thuốc giảm đau chống viêm non-steroid (NSAIDs) và khuyên bệnh nhân uống nhiều nước, vận động phù hợp để viên sỏi tự rơi ra ngoài theo đường tự nhiên. Tỷ lệ tống sỏi thành công ở nhóm này có thể lên tới 70 – 80% trong vòng 4 – 6 tuần theo dõi.

7.2. Các phương pháp can thiệp ít xâm lấn (Ngoại khoa hiện đại)

Khi điều trị nội khoa thất bại sau vài tuần, hoặc viên sỏi quá lớn (trên 7mm), có góc cạnh bám chặt vào niêm mạc, bác sĩ sẽ tư vấn các giải pháp can thiệp kỹ thuật cao:

Tán sỏi ngoài cơ thể (ESWL)

• Cơ chế: Sử dụng sóng xung kích hội tụ phát ra từ nguồn ngoài cơ thể để xuyên qua da, định vị chính xác và đánh vỡ viên sỏi thành những mảnh vụn nhỏ như hạt cát để chúng tự thoát ra theo nước tiểu.

• Ưu điểm: Hoàn toàn không xâm lấn, không cần gây mê, bệnh nhân có thể về nhà ngay trong ngày.

• Áp dụng: Phù hợp với sỏi niệu quản đoạn 1/3 trên, kích thước dưới 15mm và sỏi không quá cứng.

Nội soi tán sỏi ngược dòng bằng laser (URS)

• Cơ chế: Bác sĩ đưa một ống nội soi siêu nhỏ đi từ đường tự nhiên (niệu đạo -> bàng quang -> tiếp cận trực tiếp viên sỏi trong niệu quản). Sau đó, sử dụng năng lượng từ tia Laser Holmium để tán vỡ vụn viên sỏi, rồi dùng rọ chuyên dụng gắp các mảnh sỏi ra ngoài.

• Ưu điểm: Hiệu quả sạch sỏi tức thì, đạt tỷ lệ thành công gần như 100% với sỏi ở vị trí 1/3 dưới và 1/3 giữa niệu quản. Bệnh nhân phục hồi nhanh, không có vết mổ trên da.

• Lưu ý: Thường bác sĩ sẽ đặt một ống thông mềm (gọi là sonde JJ) trong lòng niệu quản từ thận xuống bàng quang để giúp lưu thông nước tiểu tốt hơn sau tán sỏi. Ống này sẽ được rút ra sau 2 – 4 tuần.

Tán sỏi thận qua da tối thiểu (Mini-PCNL)

• Cơ chế: Bác sĩ tạo một đường hầm nhỏ (chỉ khoảng 5mm) từ vùng da sau lưng đi thẳng vào thận và tiếp cận đoạn niệu quản trên. Qua đường hầm này, ống nội soi và nguồn laser được đưa vào để tán sỏi.

• Áp dụng: Thường dành cho những viên sỏi niệu quản đoạn sát bể thận có kích thước lớn (trên 15 – 20mm), sỏi san hô hoặc sỏi đã bám dính chặt, không thể áp dụng phương pháp tán sỏi ngược dòng.

8. Chế độ chăm sóc và phòng ngừa tái phát tại nhà

Tỷ lệ tái phát của bệnh lý sỏi đường tiết niệu nói chung là rất cao, lên tới 50% trong vòng 5 năm nếu người bệnh không thay đổi lối sống. Từ kinh nghiệm lâm sàng, tôi luôn nhấn mạnh với bệnh nhân rằng việc lấy sạch sỏi mới chỉ là giải quyết phần ngọn, thay đổi thói quen mới là gốc rễ của vấn đề.

Những việc NÊN làm mỗi ngày

• Uống đủ và chia đều lượng nước: Mục tiêu là duy trì lượng nước tiểu bài tiết ra ngoài đạt trên 2 lít mỗi ngày. Bạn nên uống khoảng 2,5 – 3 lít nước, chia nhỏ lượng nước uống đều đặn trong ngày, đặc biệt là uống một ly nước trước khi đi ngủ để tránh nước tiểu bị cô đặc vào ban đêm. Nước lọc là tốt nhất, có thể bổ sung nước chanh, nước cam tươi (chứa nhiều citrate giúp hòa tan tinh thể).

• Duy trì lượng canxi hợp lý trong bữa ăn: Trái với suy nghĩ sai lầm là kiêng tuyệt đối canxi, bạn cần ăn đủ các thực phẩm giàu canxi như sữa, sữa chua, phô mai (khoảng 1000mg canxi/ngày). Canxi trong thức ăn khi vào ruột sẽ liên kết với oxalat từ thực phẩm khác, tạo thành hợp chất không tan và đào thải qua phân, từ đó làm giảm lượng oxalat hấp thu vào máu và đào thải qua thận, giúp ngăn ngừa sỏi oxalat.

• Tăng cường chất xơ và rau xanh: Bổ sung các loại rau củ quả tươi giàu kali và vitamin nhóm B.

Những việc NÊN TRÁNH

• Giảm muối tối đa: Hạn chế ăn mặn, lượng muối nạp vào cơ thể nên dưới 5g mỗi ngày. Tránh các thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối.

• Hạn chế thực phẩm giàu oxalat nếu có cơ địa sỏi canxi-oxalat: Cần giảm bớt việc tiêu thụ các loại thực phẩm như chocolate, trà đặc, rau bina (cải bó xôi), củ cải đường, các loại hạt non.

• Giảm đạm động vật: Hạn chế ăn quá nhiều thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn), nội tạng động vật để giảm nguy cơ hình thành sỏi acid uric.

9. Những hiểu lầm phổ biến về sỏi niệu quản (Myth vs Fact)

• Hiểu lầm 1: Bị sỏi niệu quản thì phải tuyệt đối kiêng các thực phẩm chứa canxi.

  • Sự thật: Kiêng canxi quá mức sẽ làm tăng hấp thu oxalat ở ruột, khiến nồng độ oxalat trong nước tiểu tăng vọt và tăng nguy cơ hình thành sỏi. Đồng thời, kiêng canxi lâu ngày còn dẫn đến loãng xương. Bí quyết là ăn canxi từ thực phẩm tự nhiên một cách cân đối.

• Hiểu lầm 2: Thuốc nam, thuốc lá cây đông y có thể đánh tan mọi loại sỏi niệu quản.

  • Sự thật: Một số bài thuốc đông y có tác dụng lợi tiểu, kháng viêm nhẹ, có thể hỗ trợ tống các viên sỏi có kích thước rất nhỏ (dưới 4mm) ra ngoài. Tuy nhiên, với sỏi kẹt niệu quản kích thước lớn, sỏi xù xì, việc tự ý uống thuốc lá cây không rõ nguồn gốc kéo dài sẽ làm mất “thời điểm vàng” để giải phóng tắc nghẽn, dẫn đến suy thận âm thầm, chưa kể nguy cơ ngộ độc gan thận do hóa chất bảo quản thuốc nam.

• Hiểu lầm 3: Hết đau nghĩa là viên sỏi đã tự biến mất.

  • Sự thật: Cơn đau dừng lại có thể do viên sỏi đã tạm thời di chuyển đến một vị trí ít gây co thắt hơn, hoặc nguy hiểm hơn là niệu quản đã bị giãn tối đa, mất đi khả năng co bóp phản xạ, hoặc quả thận bên đó đã bị suy giảm chức năng trầm trọng nên không còn tiết ra nhiều nước tiểu để tạo áp lực căng bao thận nữa. Sau cơn đau quặn thận, bạn bắt buộc phải đi siêu âm kiểm tra lại để chắc chắn viên sỏi đã ra ngoài hay chưa.

10. Những câu hỏi bệnh nhân thường hỏi bác sĩ

Câu hỏi 1: Sỏi niệu quản kích thước 7mm có tự đào thải ra ngoài được không thưa bác sĩ?

• Bác sĩ trả lời: Theo nghiên cứu lâm sàng, sỏi niệu quản có kích thước dưới 5mm có tỷ lệ tự ra ngoài khoảng 70 – 80%. Với kích thước 7mm, tỷ lệ tự đào thải bằng đường tự nhiên giảm xuống dưới 30 – 40%. Trường hợp này, nếu viên sỏi nhẵn, nằm ở đoạn thấp, bác sĩ có thể cho dùng thuốc điều trị nội khoa tống sỏi và theo dõi sát trong vòng 2 – 4 tuần. Nếu sau thời gian này sỏi không dịch chuyển hoặc xuất hiện biến chứng ứ nước thận tăng lên, bắt buộc phải can thiệp ngoại khoa ít xâm lấn.

Câu hỏi 2: Tại sao tôi đi tiểu ra máu sau khi vận động mạnh? Có phải sỏi làm rách đường tiểu không?

• Bác sĩ trả lời: Đúng vậy. Khi bạn vận động mạnh, chạy nhảy hoặc làm việc nặng, sự di chuyển rung lắc của cơ thể làm viên sỏi niệu quản cọ xát trực tiếp vào lớp niêm mạc giàu mạch máu của lòng niệu quản. Điều này gây ra những tổn thương vi thể, làm máu chảy ra và hòa lẫn vào nước tiểu. Đây là triệu chứng cảnh báo cơ học thường gặp, bạn cần nghỉ ngơi và đi khám sớm để bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương.

Câu hỏi 3: Đặt ống thông sonde JJ sau khi tán sỏi ngược dòng có gây khó chịu gì không và bao lâu thì rút?

• Bác sĩ trả lời: Ống sonde JJ giúp đảm bảo lưu thông nước tiểu từ thận xuống bàng quang, tránh tắc nghẽn do phù nề niệu quản hoặc do các mảnh sỏi vụn sau tán rơi xuống. Khi có ống này trong người, một số bệnh nhân có thể có cảm giác cộm nhẹ, mỏi hông lưng khi đi tiểu hoặc tiểu lắt rắt nhẹ. Những triệu chứng này hoàn toàn bình thường và sẽ biến mất sau khi rút ống. Thời gian lưu ống thông thường dao động từ 2 đến 4 tuần tùy thuộc vào tổn thương lòng niệu quản lúc tán sỏi, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật rút ống nội soi nhẹ nhàng tại phòng khám trong vòng vài phút.

Câu hỏi 4: Sỏi niệu quản có gây ảnh hưởng đến chức năng sinh lý nam giới hay khả năng sinh sản không?

• Bác sĩ trả lời: Bản chất sỏi niệu quản thuộc hệ tiết niệu, không nằm trong cơ quan sinh sản nên không trực tiếp làm giảm hormone hay chất lượng tinh trùng. Tuy nhiên, trong giai đoạn cấp tính, cơn đau quặn thận lan xuống vùng bìu, bẹn sẽ gây cảm giác đau đớn, mệt mỏi, làm suy giảm ham muốn tình dục tạm thời. Nếu sỏi được điều trị dứt điểm, bản lĩnh phái mạnh sẽ phục hồi hoàn toàn.

Bên cạnh đó, nam giới cũng cần lưu ý phân biệt các triệu chứng đường niệu này với các bất thường ở cơ quan sinh dục ngoài để có hướng xử trí toàn diện, bạn có thể xem thêm bài viết về [bao quy đầu và các bất thường thường gặp] → [https://drdonghung.vn/dich-vu/bao-quy-dau-cac-bat-thuong-thuong-gap-dau-hieu-nhan-biet-va-huong-xu-ly-chuan-y-khoa-cap-nhap-2026/] để trang bị thêm kiến thức.

Câu hỏi 5: Phụ nữ mang thai bị sỏi niệu quản thì điều trị như thế nào để an toàn cho thai nhi?

• Bác sĩ trả lời: Đây là một tình huống lâm sàng tương đối phức tạp vì việc chẩn đoán hình ảnh bị hạn chế (không được chụp X-quang, CT Scan vì nhiễm xạ cho thai nhi), bác sĩ sẽ ưu tiên dùng siêu âm hoặc cộng hưởng từ (MRI) khi thật cần thiết. Về điều trị, ưu tiên hàng đầu là điều trị nội khoa bảo tồn bằng các thuốc giảm đau an toàn cho thai kỳ (như Paracetamol) và kháng sinh phù hợp nếu có nhiễm trùng.

Trong trường hợp sỏi gây tắc nghẽn nặng đe dọa chức năng thận hoặc gây sốt cao, bác sĩ sẽ chỉ định các thủ thuật can thiệp tối thiểu không dùng tia X, chẳng hạn như đặt ống sonde JJ ngược dòng để giải phóng tắc nghẽn, đợi đến sau khi sinh nở an toàn mới tiến hành tán sỏi triệt để. Đối với chị em phụ nữ, việc bảo vệ sức khỏe vùng chậu và hệ tiết niệu trước và sau sinh là vô cùng quan trọng, bạn có thể tìm hiểu thêm sự liên quan tại bài viết về tầm quan trọng của [sàn chậu sau sinh] → [https://drdonghung.vn/san-chau-sau-sinh-nen-mong-tham-lang-quyet-dinh-suc-khoe-phai-dep/].

Câu hỏi 6: Sau khi tán sỏi niệu quản xong, tôi cần tái khám định kỳ như thế nào?

• Bác sĩ trả lời: Lịch tái khám thông thường là sau 1 tuần đến 1 tháng để rút sonde JJ (nếu có) và đánh giá lại xem còn mảnh sỏi vụn nào sót lại không thông qua siêu âm hoặc phim KUB. Sau đó, vì sỏi hệ tiết niệu có tỷ lệ tái phát cao, bạn nên duy trì thói quen đi kiểm tra định kỳ mỗi 6 tháng hoặc 1 năm một lần. Việc chủ động siêu âm kiểm tra sẽ giúp phát hiện sớm các tinh thể sỏi ngay từ khi chúng còn nằm ở thận với kích thước nhỏ, tránh để rơi xuống niệu quản gây ra những cơn đau cấp tính nguy hiểm.

Nguồn tham khảo chuyên môn

1. European Association of Urology (EAU) Guidelines – Urolithiasis (Hướng dẫn lâm sàng về bệnh lý sỏi đường tiết niệu của Hội Tiết niệu Châu Âu). URL tham khảo: EAU Urolithiasis Guidelines

2. American Urological Association (AUA) / Endourological Society Joint Guideline – Surgical Management of Stones (Hướng dẫn đồng thuận về xử trí ngoại khoa sỏi tiết niệu của Hội Tiết niệu Hoa Kỳ). URL tham khảo: AUA Stone Surgical Management

3. Mayo Clinic – Kidney stones: Symptoms and causes, Diagnosis and treatment (Bệnh lý sỏi hệ tiết niệu: Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị). URL tham khảo: Mayo Clinic Kidney Stones

4. National Health Service (NHS – UK) – Kidney stones (Thông tin hướng dẫn chăm sóc sức khỏe cộng đồng về sỏi thận và sỏi niệu quản của Y tế Quốc gia Anh). URL tham khảo: NHS Kidney Stones Overview

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, người bệnh nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp nhất.